AI-onderzoek · de organisatie

AI-toepassingen in de organisatie

Alle 160 toepassingen van AI door een organisatie heen, geordend in zeven lagen : van richten (strategie) via inrichten en verrichten naar ondersteunen, met daaronder de datalaag, de werklaag van agents en de randvoorwaarden. Per toepassing: wat het doet, wat het vandaag vervangt , wat het wordt , hoe zelfstandig AI er nu in werkt, waarmee je het doet, een MoSCoW-richting als startpunt en nuances voor overheid, MKB en grote organisaties.

Stand: oktober 2026 · vervangt de versie van juli 2026 · 15 toepassingen nieuw, 29 bijgewerkt

Wat er sinds juli is veranderd

  • Agents zijn een eigen laag geworden. In juli stonden ze als twee regels in de verbindingslaag. Nu vormen ze laag 6: software die zelf stappen zet in jouw systemen, met een eigen identiteit, eigen rechten en een eigen register.
  • De standaarden voor agents liggen bij elkaar. Sinds augustus 2026 vallen de koppeling met gereedschap (MCP) en het verkeer tussen agents (A2A) onder dezelfde stichting, met de grote leveranciers als lid.
  • De AI Act is opgeschoven. De hoog-risicoverplichtingen gelden volgens het omnibus-akkoord per 2 december 2027 en 2 augustus 2028. De transparantieregels gelden wel sinds 2 augustus 2026.
  • Data blijkt de rem. De meeste organisaties krijgen agents nog niet in de operatie. De oorzaak ligt vooral bij versnipperde data. Laag 5 is daarom gegroeid.
  • De plaat is herschikt. De oude laag Verbinden is gesplitst in Data (laag 5) en Agents en orkestratie (laag 6). De rollen uit de oude laag 6 staan hieronder als leeswijzer. De twee toepassingen voor iedereen staan nu in laag 4.
MoSCoW-richting is een startpunt, geen uitkomst. M = Must : basishygiëne of wettelijke plicht (AI Act, AVG, NIS2). S = Should : bewezen waarde in de meeste organisaties. C = Could : waardevol mits data, schaal of volwassenheid. W = Won't (nu) : nu niet doen. Vervangt en Wordt : Vervangt beschrijft wat er vandaag verschuift; Wordt is de richting voor de komende jaren. Hoe verder van de basis, hoe onzekerder die voorspelling.

Nu geeft aan hoe zelfstandig AI in deze toepassing vandaag gangbaar werkt. Assistent : AI adviseert, de mens beoordeelt. Copiloot : AI stelt voor, de mens beslist. Agent : AI voert uit, de mens ziet de uitzonderingen. Autonoom : AI handelt binnen vaste kaders zonder tussenkomst. Het is de stand in de markt, geen advies. Welke stand bij jouw organisatie past, is een bestuurlijke keuze.

Waarmee noemt het soort gereedschap, met een label voor de herkomst. Zit al in wat je hebt : een functie in je kantoorpakket, ERP, CRM of zaaksysteem, vaak tegen een meerprijs. Kopen : een los pakket of een dienst. Bouwen : zelf samenstellen op je eigen data en voorzieningen. Regelen : een besluit of afspraak, geen gereedschap. Voorbeelden zijn op 7 oktober 2026 gecontroleerd op bestaan, naam en functie, aan de hand van de site van de leverancier of een recente bron. Het zijn voorbeelden, geen aanbeveling en geen volledige lijst. Namen wisselen snel: bij deze controle bleken ruim dertig producten hernoemd en drie vervallen.

Leeswijzer per rol

Elke rol vindt zijn eigen ingang in de plaat.
Iedereen Persoonlijke werkassistent en Schrijf- en taalhulp (laag 4), Vergader- en overlegondersteuning (laag 2).
Bestuurder en directeur Bestuurlijke informatievoorziening, Scenarioplanning en Risicomanagement (laag 1), Besluitvormingsondersteuning (laag 2).
Manager en teamleider KPI-analyse en duiding, Capaciteits- en formatieplanning (laag 2), Personeelsroosters (laag 3), Gespreks- en beoordelingsvoorbereiding (laag 4).
Professional en specialist Kennisassistent op organisatiedata (laag 5), Dossier- en casemanagement (laag 3), Juridische research en Contractanalyse (laag 4).
Uitvoerend medewerker Veldwerk-assistentie en Intake- en orderverwerking (laag 3), Werkinstructies en procedures (laag 2).
Beleids- en stafmedewerker Beleidsanalyse en Strategie- en besluitstukken (laag 1), Wetgevingsmonitoring (laag 4).
1

Richten

Strategisch niveau: koers bepalen, omgeving duiden, besturen. AI als radar en stafversterker.

15

Strategische omgevingsverkenning

S · Should Nu: copiloot

Scant continu markt, technologie en wetgeving en signaleert kansen en bedreigingen.

Vervangt: Handmatige deskresearch en dure trendrapporten
Wordt: een continue radar die zelf agendeert wat aandacht vraagt
Waarmee: Een AI-assistent met onderzoeksfunctie op web en eigen stukken Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: ChatGPT deep research, Gemini Deep Research, Research in Claude, Perplexity
Direct beter zicht, laag risico
MKB: C: light starten

Scenarioplanning & simulatie

C · Could Nu: assistent

Rekent strategische scenario's door op omzet, capaciteit en risico voordat je kiest.

Vervangt: Eenmalige scenariosessies en onderbuikgevoel
Wordt: doorrekenen wordt standaard bij elk groot besluit
Waarmee: Planning- en scenariosoftware (EPM) Kopen
Voorbeelden: Anaplan, Pigment, Workday Adaptive Planning, SAP Analytics Cloud
Waardevol, vraagt goede data
MKB: W: vaak te zwaar Groot: S: hoort bij planning & control

Concurrentie- en marktintelligence

S · Should Nu: copiloot

Volgt concurrenten, prijzen, vacatures en aanbestedingen automatisch.

Vervangt: Losse alerts en handmatig speurwerk
Wordt: realtime beeld, ook van de agents van je concurrent
Waarmee: Software voor markt- en concurrentie-intelligence Kopen
Voorbeelden: AlphaSense, Crayon, Klue
Snel operationeel te maken
Overheid: W: n.v.t.

Portfolio- en investeringsanalyse

C · Could Nu: assistent

Weegt projecten en investeringen op waarde, risico en onderlinge samenhang.

Vervangt: Subjectieve prioritering in de boardroom
Wordt: een levend portfolio dat continu herprioriteert
Waarmee: Project- en portfoliosoftware met ingebouwde AI Kopen
Voorbeelden: Planview, ServiceNow Strategic Portfolio Management, Microsoft Planner, Jira
Nuttig bij veel initiatieven
MKB: W: te weinig volume Groot: S

Due diligence-versnelling

C · Could Nu: copiloot

Doorzoekt datarooms, contracten en cijfers bij overnames en samenwerkingen in dagen.

Vervangt: Juniorenwerk van advieskantoren
Wordt: dagen in plaats van maanden; de premie verschuift naar oordeel en onderhandeling
Waarmee: Juridische AI voor documentreview Kopen
Voorbeelden: Harvey, Luminance, Legora, Kira
Alleen bij transacties
Overheid: C: bij fusies gemeenten MKB: W: zelden aan de orde Groot: S: bij actieve M&A

Beleidsanalyse en beleidsvorming

S · Should Nu: copiloot

Analyseert data, consultaties en effecten voor onderbouwde beleidskeuzes.

Vervangt: Maanden notawerk en extern onderzoek
Wordt: beleid met doorgerekende effecten vooraf en evaluatie ingebouwd
Waarmee: Een AI-assistent met onderzoeksfunctie op web en eigen stukken Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: ChatGPT deep research, Gemini Deep Research, Research in Claude, Perplexity
Kern van kennisintensief sturen
Overheid: M-kandidaat: kerntaak MKB: W: n.v.t.

Bestuurlijke informatievoorziening

S · Should Nu: copiloot

Maakt automatische briefings en samenvattingen van stukken en dossiers voor bestuur en directie.

Vervangt: Stapels leeswerk en aparte stafcapaciteit
Wordt: een persoonlijke briefing per bestuurder, elke ochtend actueel
Waarmee: De AI-assistent in je kantoorpakket Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Microsoft 365 Copilot, Gemini in Google Workspace
Veel tijdwinst aan de top
MKB: C

Risicomanagement en early warning

S · Should Nu: assistent

Detecteert afwijkingen en opkomende risico's in interne data en externe signalen.

Vervangt: Periodieke risicorapportages achteraf
Wordt: van periodiek rapport naar permanente vroegsignalering
Waarmee: Een GRC-platform voor risico en compliance Kopen
Voorbeelden: ServiceNow IRM, Archer, OneTrust, Diligent One
Van terugkijken naar vooruitzien
MKB: C

Reputatie- en mediamonitoring

C · Could Nu: copiloot

Volgt media en sociale kanalen, duidt sentiment en signaleert escalaties.

Vervangt: Knipselkranten en handmatige monitoring
Wordt: voorspelt escalaties en bereidt de reactie alvast voor
Waarmee: Software voor media- en socialmonitoring Kopen
Voorbeelden: Meltwater, CisionOne, Lumen by Talkwalker, Coosto
Vooral bij publieke zichtbaarheid
Overheid: S: woordvoering MKB: W

ESG- en duurzaamheidsrapportage

C · Could Nu: copiloot

Verzamelt duurzaamheidsdata door de organisatie heen en stelt rapportages op (CSRD).

Vervangt: Handmatige dataverzameling over afdelingen
Wordt: continu gemeten in plaats van jaarlijks opgehaald
Waarmee: ESG-rapportagesoftware Kopen
Voorbeelden: Workiva, Sweep, Position Green, Greenly
Plicht-gedreven
Overheid: S: verantwoording MKB: W: meestal niet plichtig Groot: S: CSRD-plicht

Innovatie- en ideeënmanagement

C · Could Nu: copiloot

Verzamelt, clustert en toetst ideeën op haalbaarheid en waarde.

Vervangt: De ideeënbus zonder opvolging
Wordt: ideeën worden direct getoetst en als prototype uitgeprobeerd
Waarmee: Een ideeën- en innovatieplatform Kopen
Voorbeelden: HYPE Innovation, IdeaScale, Brightidea
Aardig, zelden urgent

Strategie- en besluitstukken opstellen

S · Should Nu: copiloot

Zet analyses om in concept-nota's, plannen en memo's in huisstijl.

Vervangt: Eerste-versie-schrijfwerk van staf en adviseurs
Wordt: stukken schrijven zichzelf; de discussie gaat weer over inhoud
Waarmee: De AI-assistent in je kantoorpakket Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Microsoft 365 Copilot, Gemini in Google Workspace
Breed bruikbaar, direct effect

Subsidie- en regelingenscan

C · Could Nu: copiloot

Vindt passende subsidies, fondsen en regelingen en helpt bij de aanvraag.

Vervangt: Dure subsidieadviseurs voor de zoekfase
Wordt: aanvragen grotendeels automatisch voorbereid en verantwoord
Waarmee: Een subsidiezoeker, of de assistent met onderzoeksfunctie Kopen
Voorbeelden: Vindsubsidies, RVO Subsidie- en financieringswijzer
Kans, geen noodzaak
Overheid: C: als verstrekker ook MKB: S: gratis geld wordt gemist

Stakeholder- en omgevingsanalyse

C · Could Nu: assistent

Brengt belangen, standpunten en netwerken van stakeholders in kaart.

Vervangt: Verouderde krachtenveldanalyses
Wordt: een levend krachtenveld dat meebeweegt met het nieuws
Waarmee: Software voor stakeholdermanagement Kopen
Voorbeelden: Borealis, Simply Stakeholders, Darzin
Bij grote projecten waardevol
Overheid: S: omgevingsmanagement MKB: W

Crisismanagement en continuïteit

C · Could Nu: assistent

Ondersteunt draaiboeken, scenario's en realtime duiding tijdens verstoringen.

Vervangt: Papieren draaiboeken die niemand kent
Wordt: draaiboeken die zichzelf actueel houden en live meedenken
Waarmee: Een crisismanagementplatform Kopen
Voorbeelden: Everbridge, FACT24, Noggin
Verzekering, geen dagelijkse waarde
Overheid: S: wettelijke rol
2

Inrichten

Tactisch niveau: organisatie, processen en de managementinstrumenten zelf (OGSM, BSC, lean, agile, audits).

16

Procesontdekking (process mining)

S · Should Nu: assistent Bijgewerkt

Laat op basis van systeemdata zien hoe processen echt lopen, inclusief omwegen en uitval.

Vervangt: Workshops en procesbeschrijvingen van papier
Wordt: permanent zicht op elk proces, afwijkingen direct zichtbaar
Waarmee: Een process mining-pakket Kopen
Voorbeelden: Celonis, SAP Signavio, UiPath Process Mining, Microsoft Power Automate Process Mining, Apromore
Stand oktober 2026: Het echte procesverloop is nu ook de kaart waarop je bepaalt welke stappen een agent mag overnemen.
Feiten in plaats van meningen
MKB: C: alleen bij volume

Procesontwerp en -simulatie

C · Could Nu: assistent

Ontwerpt procesvarianten en test ze virtueel voordat je ze invoert.

Vervangt: Trial-and-error in de live-omgeving
Wordt: eerst virtueel bewijzen, dan invoeren wordt de norm
Waarmee: Software voor procesontwerp en simulatie Kopen
Voorbeelden: SAP Signavio, ARIS, Mavim, Engage Process, Trisotech Workflow Modeler
Vervolg op procesontdekking
MKB: W

Werkinstructies en procedures genereren

S · Should Nu: copiloot Bijgewerkt

Maakt en actualiseert handboeken, instructies en procedures uit bronmateriaal en praktijk.

Vervangt: Verouderde handboeken en schrijfwerk
Wordt: instructies die zichzelf bijwerken zodra het proces wijzigt
Waarmee: Een platform voor digitale werkinstructies Kopen
Voorbeelden: SwipeGuide, Scribe, Dozuki
Stand oktober 2026: Een actuele werkinstructie is tegelijk de instructie voor een agent. Wat voor mensen onleesbaar is, voert een agent ook verkeerd uit.
Kwaliteit en overdraagbaarheid

Kwaliteits- en auditondersteuning

S · Should Nu: copiloot

Bereidt audits voor, toetst tegen normen (ISO, NEN) en vindt afwijkingen vooraf.

Vervangt: Handmatige normchecks en auditstress
Wordt: continue compliance in plaats van de jaarlijkse auditpiek
Waarmee: Kwaliteits- en auditmanagementsoftware Kopen
Voorbeelden: Optro (voorheen AuditBoard), Zenya, Qualio
Zeker bij certificeringen
MKB: C

KPI-analyse en duiding

S · Should Nu: copiloot

Verklaart afwijkingen in dashboards in gewone taal en stelt acties voor.

Vervangt: Statische dashboards zonder duiding
Wordt: dashboards die zelf verklaren, waarschuwen en acties voorstellen
Waarmee: Je BI-platform, met vragen in gewone taal Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Copilot in Power BI, Tableau, Qlik, ThoughtSpot
Maakt sturing echt

Rapportage en BI in gewone taal

S · Should Nu: copiloot

Genereert analyses en visualisaties op verzoek, zonder BI-wachtrij.

Vervangt: Wachten op het BI-team
Wordt: iedereen een eigen analist; het BI-team bouwt de kaders
Waarmee: Je BI-platform, met vragen in gewone taal Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Copilot in Power BI, Tableau, Qlik, ThoughtSpot
Democratiseert data

Jaarplan- en doelvertaling (OGSM, BSC)

S · Should Nu: assistent

Helpt doelen doorvertalen naar afdelingen en acties en bewaakt de samenhang.

Vervangt: Los zand tussen strategie en uitvoering
Wordt: de papieren jaarcyclus wordt doorlopende sturing
Waarmee: Software voor strategie-uitvoering en doelen Kopen
Voorbeelden: WorkBoard, Perdoo, Cascade
Sluit aan op bestaande instrumenten

Capaciteits- en formatieplanning

S · Should Nu: assistent

Voorspelt benodigde capaciteit en formatie per scenario en seizoen.

Vervangt: Excel-planningen op ervaring
Wordt: rolling forecast van mensen, zoals nu van geld
Waarmee: Rooster- en capaciteitsplanningssoftware Kopen
Voorbeelden: ORTEC, Quinyx, UKG, Dyflexis
Structureel tekortenvraagstuk
MKB: C

Project- en portfoliomanagement

S · Should Nu: copiloot

Bewaakt voortgang, risico's en afhankelijkheden en schrijft de rapportages.

Vervangt: Handmatige voortgangsrapportages
Wordt: rapportages schrijven zichzelf; PMO stuurt op uitzonderingen
Waarmee: Project- en portfoliosoftware met ingebouwde AI Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Planview, ServiceNow Strategic Portfolio Management, Microsoft Planner, Jira
Minder rapporteren, meer doen
MKB: C

Verandermanagement-ondersteuning

C · Could Nu: assistent

Maakt impactanalyses, doelgroepgerichte communicatie en signaleert weerstand.

Vervangt: Generieke veranderaanpak uit de la
Wordt: verandering per doelgroep gevolgd en bijgestuurd
Waarmee: Een algemene AI-assistent onder zakelijk contract Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: ChatGPT Enterprise, Claude, Microsoft 365 Copilot Chat, Vibe van Mistral (voorheen Le Chat)
Ondersteunend aan mensenwerk

Continu verbeteren (lean)

C · Could Nu: assistent

Analyseert knelpunten, verspilling en doorlooptijden en stelt verbeteringen voor.

Vervangt: Incidentele verbeterprojecten
Wordt: verbeterpunten melden zichzelf vanuit de procesdata
Waarmee: Een process mining-pakket Kopen
Voorbeelden: Celonis, SAP Signavio, UiPath Process Mining, Microsoft Power Automate Process Mining, Apromore
Werkt waar lean al leeft

Agile werkondersteuning

C · Could Nu: copiloot

Beheert backlogs, schrijft user stories en bereidt refinements voor.

Vervangt: Schrijfwerk van product owners
Wordt: agents pakken backlog-items zelf op; de PO bewaakt waarde
Waarmee: Je backlog- en ontwikkeltooling met ingebouwde AI Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Jira met Rovo, Azure DevOps, GitHub Copilot, Linear
Alleen waar agile gewerkt wordt
MKB: W

Besluitvormingsondersteuning

S · Should Nu: assistent

Zet opties, afwegingen en consequenties gestructureerd naast elkaar.

Vervangt: Eenzijdige besluitmemo's
Wordt: elk besluit met doorgerekende opties en vastgelegde afweging
Waarmee: Software voor beslismodellen (DMN), uitvoerbaar door mens en machine Kopen
Voorbeelden: Trisotech Decision Modeler, Blueriq, Be Informed
Betere besluiten, meer tempo

Vergader- en overlegondersteuning

M · Must Nu: copiloot

Maakt agenda's, notulen, besluitenlijsten en volgt acties automatisch op.

Vervangt: De notulist en het nazoekwerk
Wordt: minder vergaderen: assistenten stemmen vooraf af
Waarmee: De vergaderassistent in je kantoorpakket, of een losse Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Copilot in Microsoft Teams, Gemini in Google Meet, Otter.ai, Fireflies.ai
Bij de overheid: iBabs Debrief
Overal toepasbaar, laag risico, direct waarde

Organisatienetwerk-analyse

C · Could Nu: assistent

Brengt samenwerking en informatiestromen tussen teams feitelijk in beeld.

Vervangt: Reorganiseren op de hark in plaats van het echte netwerk
Wordt: inrichten op het echte netwerk, binnen strikte privacygrenzen
Waarmee: Software voor organisatienetwerkanalyse Kopen
Voorbeelden: Polinode
Privacygrens bewaken: nooit individueel volgen
MKB: W

RI&E en veiligheidsanalyses

C · Could Nu: assistent

Ondersteunt risico-inventarisaties, arbo-checks en veiligheidsrondes.

Vervangt: Papieren RI&E die in de kast ligt
Wordt: veiligheid continu gemonitord in plaats van jaarlijks geïnventariseerd
Waarmee: Veiligheids- en arbosoftware (EHS) Kopen
Voorbeelden: Intelex, Cority, Capptions
Plicht bestaat al, AI verlicht
Groot: S: veel locaties
3

Verrichten

Operationeel niveau: het primaire proces van markt tot levering tot service. Hier valt het meeste volume.

45

Markt & klant (16)

Markt- en klantonderzoek

S · Should Nu: copiloot

Analyseert klantdata, reviews en signalen tot bruikbare inzichten.

Vervangt: Duur en traag marktonderzoek voor routinevragen
Wordt: een continu klantbeeld in plaats van los onderzoek
Waarmee: Een onderzoeks- en feedbackplatform Kopen
Voorbeelden: Qualtrics, Medallia, SurveyMonkey
Sneller en continu klantbeeld
Overheid: C: burgeronderzoek

Contentcreatie marketing

S · Should Nu: copiloot Bijgewerkt

Maakt teksten, beeld en video voor campagnes, site en kanalen.

Vervangt: Eerste-versie-werk van bureaus en makers
Wordt: hele campagnes uit een briefing; de merkstem wordt de bottleneck
Waarmee: Gereedschap voor tekst, beeld en video Kopen
Voorbeelden: Adobe Firefly, Canva Magic Studio, Jasper, Midjourney, Runway
Stand oktober 2026: De transparantieregels van de AI Act gelden sinds 2 augustus 2026: levensecht gemaakt of bewerkt beeld, geluid en video moet je als zodanig kenbaar maken.
Bewezen tijdwinst
Overheid: C: voorlichting MKB: M-kandidaat: grootste quick win

Personalisatie op schaal

C · Could Nu: agent

Stemt boodschap en aanbod af per segment of individu.

Vervangt: One-size-fits-all campagnes
Wordt: per individu en realtime; de grens met manipulatie vraagt bewaking
Waarmee: Je marketingplatform of klantdataplatform (CDP) Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Agentforce Marketing (voorheen Salesforce Marketing Cloud), Adobe Experience Platform, HubSpot, Bloomreach
Vraagt volwassen data
Overheid: W: gelijke behandeling weegt Groot: S

Vindbaarheid en AI-zoekoptimalisatie

S · Should Nu: copiloot Bijgewerkt

Optimaliseert content voor zoekmachines en voor AI-assistenten waar klanten nu zoeken.

Vervangt: Klassieke SEO alleen
Wordt: gevonden worden door AI-assistenten wordt belangrijker dan Google
Waarmee: SEO-software met meting van vindbaarheid in AI-assistenten Kopen
Voorbeelden: Semrush, Ahrefs, Profound
Stand oktober 2026: Assistenten zoeken, vergelijken en bestellen steeds vaker namens de klant. Je aanbod moet daarom ook voor een agent leesbaar zijn: gestructureerd, actueel, met prijs en voorwaarden.
Zoekgedrag is al verschoven
Overheid: C

Leadgeneratie en -kwalificatie

S · Should Nu: agent

Vindt, benadert en scoort leads tot ze verkooprijp zijn.

Vervangt: Koude lijsten en handmatig SDR-werk
Wordt: jouw agent praat met de agent van de prospect
Waarmee: Je CRM, met ingebouwde AI-agents Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Salesforce Agentforce, HubSpot Breeze, Microsoft Dynamics 365 Sales
Directe omzetkant
Overheid: W: n.v.t.

Offertes, voorstellen en tenders

S · Should Nu: copiloot

Genereert offertes en inschrijvingen uit eerdere winnende stukken en klantcontext.

Vervangt: Nachtwerk voor deadlines
Wordt: eerste versie in minuten; winnen op inzicht en relatie
Waarmee: Offerte- en tendersoftware Kopen
Voorbeelden: Loopio, Responsive, Altura
Hogere winkans, minder uren
Overheid: C: subsidieaanvragen

Conversation intelligence verkoop

C · Could Nu: assistent

Analyseert verkoopgesprekken en coacht op wat werkt.

Vervangt: Meeluisteren en coaching op onderbuik
Wordt: live coaching tijdens het gesprek zelf
Waarmee: Software voor conversation intelligence Kopen
Voorbeelden: Gong, Salesloft Conversation Intelligence, Agentforce Conversation Insights
Werkt bij teams met volume
Overheid: W MKB: W

Dynamische prijsbepaling

C · Could Nu: autonoom

Past prijzen aan op vraag, kosten, voorraad en concurrentie.

Vervangt: Statische prijslijsten
Wordt: prijsalgoritmen die onderhandelen met inkoopagents
Waarmee: Software voor prijsoptimalisatie Kopen
Voorbeelden: Pricefx, Vendavo, Omnia Retail
Sector-afhankelijk
Overheid: W: tarieven liggen vast

CRM-verrijking en -hygiëne

S · Should Nu: agent

Houdt klantdata actueel, ontdubbelt en vult automatisch aan.

Vervangt: Vervuilde CRM-data en handmatig bijwerken
Wordt: een CRM dat zichzelf vult vanuit elk contactmoment
Waarmee: Je CRM, met ingebouwde AI-agents Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Salesforce Agentforce, HubSpot Breeze, Microsoft Dynamics 365 Sales
Randvoorwaarde voor al het andere
Overheid: C: relatiebeheer

Churn- en klantwaardevoorspelling

C · Could Nu: assistent

Voorspelt welke klanten vertrekken en wat een klant waard is.

Vervangt: Reageren als de klant al weg is
Wordt: voorspellen en zelf ingrijpen met een passend aanbod
Waarmee: Een data science- en ML-platform op je eigen data Bouwen
Voorbeelden: Databricks, Dataiku, Azure Machine Learning, Amazon SageMaker, Gemini Enterprise Agent Platform (voorheen Vertex AI)
Bij abonnementen en contracten
Overheid: W Groot: S

Social media beheer

C · Could Nu: copiloot

Plant, schrijft en beantwoordt op sociale kanalen in een consistente toon.

Vervangt: Handmatig kanalenbeheer
Wordt: kanalen draaien grotendeels autonoom binnen merkkaders
Waarmee: Software voor socialmediabeheer Kopen
Voorbeelden: Hootsuite, Sprout Social, Coosto
Efficiency, geen strategie

Merk- en huisstijlbewaking

C · Could Nu: copiloot

Toetst alle uitingen automatisch aan merk, toon en huisstijl.

Vervangt: Handmatige eindredactie
Wordt: elke uiting automatisch getoetst voor publicatie
Waarmee: Een merkportaal met automatische toets Kopen
Voorbeelden: Frontify, Bynder, Adobe GenStudio
Bij veel makers en kanalen
MKB: W Groot: S

Product- en webshopcontent

C · Could Nu: agent

Genereert productteksten, specificaties en beelden voor grote catalogi.

Vervangt: Handmatig vullen van duizenden producten
Wordt: een catalogus die zichzelf vult, vertaalt en optimaliseert
Waarmee: Je productinformatiesysteem (PIM) met AI Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Akeneo, Salsify, inriver
Alleen bij grote catalogi
Overheid: W: n.v.t. Groot: S: retail en groothandel

Synthetische panels en persona's

C · Could Nu: assistent

Test campagnes en proposities eerst op synthetische doelgroepen.

Vervangt: Duur pretesten of helemaal niet testen
Wordt: de standaard pretest voor elke campagne en propositie
Waarmee: Een dienst voor synthetische respondenten Kopen
Voorbeelden: Synthetic Users, Evidenza
Aanvulling, geen vervanging van echt onderzoek
MKB: W

Evenementen en webinars

C · Could Nu: copiloot

Maakt content, opvolging en samenvattingen rond events en webinars.

Vervangt: Handwerk voor en na elk event
Wordt: voor- en nabewerking volledig automatisch
Waarmee: Je webinar- en eventplatform Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: ON24, Cvent, Zoom Events, Microsoft Teams
Nice to have

Klantonboarding en KYC

C · Could Nu: copiloot

Controleert identiteit en documenten en richt de klantstart in.

Vervangt: Handmatige controle en wachttijden
Wordt: identiteit en risico in minuten, daarna continu bewaakt
Waarmee: Een dienst voor identiteits- en KYC-controle Kopen
Voorbeelden: Entrust (voorheen Onfido), Fourthline, Sumsub, iDIN
Zwaar gereguleerd bij financieel
Groot: S: financiële sector M

Leveren & uitvoeren (18)

Intake- en orderverwerking

M · Must Nu: agent

Leest aanvragen, orders en formulieren in, controleert volledigheid en zet ze door.

Vervangt: Overtypen en handmatig routeren
Wordt: instroom verwerkt zichzelf; mensen zien alleen uitzonderingen
Waarmee: Intelligente documentverwerking (IDP) Kopen
Voorbeelden: ABBYY Vantage, UiPath IXP, Azure Document Intelligence, Google Document AI, Klippa
Bijna elke organisatie heeft instroom; bewezen techniek

Mail- en postkamertriage

S · Should Nu: agent

Leest, classificeert en routeert alle inkomende stromen automatisch.

Vervangt: Handmatige postverdeling
Wordt: instroom direct afgehandeld in plaats van alleen gerouteerd
Waarmee: Intelligente documentverwerking (IDP) Kopen
Voorbeelden: ABBYY Vantage, UiPath IXP, Azure Document Intelligence, Google Document AI, Klippa
Stille tijdvreter in elke organisatie

Aanvraag- en beoordelingsprocessen

S · Should Nu: copiloot Bijgewerkt

Bereidt beoordeling voor van vergunningen, subsidies of claims en stelt conceptbesluiten op.

Vervangt: Doorlooptijden van weken
Wordt: besluit in dagen, met de mens op zwaarwegende gevallen
Waarmee: Je zaak- of casesysteem, met ingebouwde AI Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Pega, ServiceNow, Appian
Bij de overheid: Blueriq, Be Informed, Centric Leefomgeving, AiBurgerzaken (PinkRoccade)
Stand oktober 2026: De hoog-risicoverplichtingen van de AI Act zijn verschoven naar 2 december 2027. De menselijke toets blijft vandaag al nodig: de AVG geldt onverkort.
Mens beslist, AI bereidt voor
Overheid: M-kandidaat: kerntaak MKB: W: n.v.t. Groot: S: verzekeraars en banken

Dossier- en casemanagement

S · Should Nu: copiloot

Vat dossiers samen, bewaakt termijnen en stelt vervolgstappen voor.

Vervangt: Dossiers doorploegen
Wordt: de casemanager voert regie, het dossier onderhoudt zichzelf
Waarmee: Je zaak- of casesysteem, met ingebouwde AI Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Pega, ServiceNow, Appian, Trisotech Case Modeler
Bij de overheid: JOIN Zaak & Document met Joni+ (Decos), iZaaksuite (PinkRoccade), Open Zaak (Common Ground)
Grote tijdwinst in casewerk
MKB: C

Productieplanning en scheduling

S · Should Nu: copiloot

Optimaliseert productievolgorde, bezetting en omsteltijden.

Vervangt: Planborden en ervaring
Wordt: planning die zich per uur aanpast aan storing en vraag
Waarmee: Planning- en schedulingsoftware (APS) Kopen
Voorbeelden: Siemens Opcenter APS, DELMIA Quintiq, SAP Integrated Business Planning, Kinaxis Maestro
Alleen bij productie
Overheid: W: n.v.t.

Predictief onderhoud

S · Should Nu: assistent

Voorspelt storingen aan machines en installaties voordat ze optreden.

Vervangt: Vaste onderhoudsschema's en brandjes blussen
Wordt: onderhoud op precies het juiste moment wordt de standaard
Waarmee: Onderhouds- en assetmanagementsoftware met voorspelling Kopen
Voorbeelden: IBM Maximo Application Suite, AVEVA, Siemens Senseye, IFS Ultimo
Bij asset-intensieve organisaties
Overheid: S: infra en gebouwen MKB: C

Visuele kwaliteitsinspectie

C · Could Nu: agent

Camera's detecteren afwijkingen in producten, bouwwerken of infrastructuur.

Vervangt: Steekproefsgewijze menselijke inspectie
Wordt: 100% inspectie in plaats van steekproeven
Waarmee: Een vision-inspectiesysteem Kopen
Voorbeelden: Cognex, Keyence, LandingLens, Zebra Aurora
Investering, daarna constant niveau
Overheid: C: wegen en kunstwerken MKB: W Groot: S: productie

Voorraad- en ketenoptimalisatie

S · Should Nu: copiloot

Voorspelt vraag en stuurt voorraad, inkoop en bevoorrading.

Vervangt: Te veel of te weinig op de plank
Wordt: ketens die zichzelf bevoorraden binnen menselijke kaders
Waarmee: Software voor supply-chainplanning Kopen
Voorbeelden: Blue Yonder, Kinaxis Maestro, o9 Solutions, Slim4 (Slimstock), RELEX
Direct kasstroom-effect
Overheid: W: n.v.t.

Transport- en routeplanning

S · Should Nu: agent

Optimaliseert ritten, belading en bezorgmomenten.

Vervangt: Handmatige ritplanning
Wordt: planning die live bijstuurt, gekoppeld aan de hele keten
Waarmee: Routeplanningssoftware Kopen
Voorbeelden: ORTEC, Descartes Route Planner, PTV Logistics
Alleen bij eigen logistiek
Overheid: C: wijkteams en diensten

Magazijn- en productierobots

C · Could Nu: autonoom

Robots pakken, sorteren en assembleren; physical AI maakt ze taakflexibel.

Vervangt: Fysieke handarbeid, gedeeltelijk
Wordt: taakflexibele robots, ook buiten het magazijn
Waarmee: Magazijnrobots en cobots Kopen
Voorbeelden: Universal Robots, AutoStore, Locus Robotics, Exotec, Boston Dynamics Stretch
Forse investering, arbeidsmarkt duwt
Overheid: W MKB: W: te duur Groot: S: distributiecentra

Personeelsroosters

S · Should Nu: copiloot

Maakt roosters die vraag, regels, cao en voorkeuren combineren.

Vervangt: Puzzelen en roosterklachten
Wordt: roosters die dagelijks meebewegen met vraag en voorkeur
Waarmee: Rooster- en capaciteitsplanningssoftware Kopen
Voorbeelden: ORTEC, Quinyx, UKG, Dyflexis
Zorg, retail, industrie: dagelijkse pijn

Veldwerk-assistentie

C · Could Nu: assistent

Geeft monteurs en inspecteurs ter plekke antwoorden, checklists en automatische rapportage.

Vervangt: Terugbellen naar kantoor en avondrapportage
Wordt: hands-free assistentie op locatie, rapportage vanzelf
Waarmee: Field-servicesoftware met een assistent voor de buitendienst Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Salesforce Field Service, Microsoft Dynamics 365 Field Service, ServiceNow Field Service Management, IFS
Bij buitendienst waardevol
Overheid: S: inspecties

Risicogestuurd toezicht en handhaving

C · Could Nu: assistent

Richt controlecapaciteit op de grootste risico's in plaats van aselect.

Vervangt: Aselecte controles
Wordt: risicogericht werken met harde waarborgen tegen bias
Waarmee: Eigen risicomodellen op je dataplatform, met registratie in het Algoritmeregister Bouwen
Voorbeelden: Databricks, Dataiku, Azure Machine Learning, Algoritmeregister
Bij de overheid: VIA-Tool (Omgevingsdienst Haaglanden), Nalevingsmodel melkveewelzijn (NVWA)
Hard bewaken op bias; de toeslagenles geldt hier
Overheid: S: mits transparant en getoetst MKB: W: n.v.t.

Geo- en beeldanalyse

C · Could Nu: assistent

Analyseert luchtfoto's, drones en sensoren voor monitoring van gebied en infrastructuur.

Vervangt: Fysieke schouw en handmatig kaartwerk
Wordt: permanente monitoring van gebied en infrastructuur
Waarmee: Je GIS, met beeldanalyse op luchtfoto's en straatbeelden Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Esri ArcGIS, Cyclomedia
Specialistisch maar krachtig
Overheid: S: openbare ruimte MKB: W

Incidentmanagement operatie

S · Should Nu: copiloot

Duidt verstoringen, prioriteert en stelt herstel- en communicatieacties voor.

Vervangt: Chaos en handwerk tijdens verstoringen
Wordt: verstoringen deels voorspeld en automatisch afgehandeld
Waarmee: Een platform voor incidentafhandeling Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: ServiceNow, PagerDuty, Everbridge
Elke operatie kent incidenten
MKB: C

Duurzaamheidsoptimalisatie operatie

C · Could Nu: assistent

Optimaliseert energie, grondstoffen en afval in het primaire proces.

Vervangt: Jaarlijkse scans zonder sturing
Wordt: duurzaamheid als continue stuurvariabele naast kosten
Waarmee: Een energiemanagementsysteem Kopen
Voorbeelden: Schneider Electric EcoStruxure, Siemens Building X, ABB Ability
Kosten en plicht komen samen
Groot: S

Digital twin van operatie

C · Could Nu: assistent

Virtuele kopie van fabriek, netwerk of stad om ingrepen eerst te testen.

Vervangt: Dure trial-and-error in het echt
Wordt: eerst simuleren, dan doen wordt de werkwijze
Waarmee: Een digital-twinplatform Bouwen
Voorbeelden: NVIDIA Omniverse, Azure Digital Twins, Bentley iTwin
Alleen bij schaal en data
Overheid: C: smart city MKB: W

Retourenverwerking

C · Could Nu: agent

Beoordeelt, sorteert en verwerkt retouren automatisch.

Vervangt: Handmatig beoordelen van elke retour
Wordt: beoordeling en afhandeling volledig automatisch
Waarmee: Een retourenplatform Kopen
Voorbeelden: Returnless, ReBound, Loop Returns, Narvar
Retail-specifiek
Overheid: W: n.v.t. Groot: S: e-commerce

Klantcontact & service (11)

Chat- en voicebots klantcontact

S · Should Nu: agent Bijgewerkt

Beantwoorden vragen 24/7 in natuurlijke taal over alle kanalen.

Vervangt: Eerstelijns contactcentrum
Wordt: de hoofdingang; menselijk contact wordt bewuste keuze
Waarmee: Je contactcenterplatform, of een losse AI-agent voor klantcontact Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Genesys Cloud, NiCE CXone Mpower, Salesforce Agentforce, Zendesk, Sierra
Bij de overheid: Gem, Guus (gemeente Goes), Mai (gemeente Montferland)
Stand oktober 2026: Sinds 2 augustus 2026 moet de klant weten dat hij met AI praat (transparantieregels AI Act). Bots handelen een vraag steeds vaker ook af in plaats van alleen te antwoorden.
M bij hoog volume; slecht ingericht schaadt vertrouwen
MKB: C: pas na kennisbank Groot: M-kandidaat

Agent-assist voor medewerkers

S · Should Nu: copiloot

Souffleert antwoorden, zoekt beleid op en werkt na afloop het systeem bij.

Vervangt: Zoeken tijdens het gesprek en administratie erna
Wordt: elke medewerker een souffleur; administratie verdwijnt
Waarmee: Je contactcenterplatform, of een losse AI-agent voor klantcontact Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Genesys Cloud, NiCE CXone Mpower, Salesforce Agentforce, Zendesk, Sierra
Bij de overheid: KISS (Common Ground)
Vaak slimmer startpunt dan een bot

Selfservice en slimme kennisbank

S · Should Nu: copiloot

Laat klanten en burgers zelf het antwoord vinden, in eigen woorden.

Vervangt: Herhaalvragen aan balie en telefoon
Wordt: antwoorden vinden jou voordat je zoekt
Waarmee: De kennisbank in je serviceplatform Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Zendesk, Salesforce Knowledge, ServiceNow, Guru
Bij de overheid: Open Inwoner (Common Ground)
Randvoorwaarde voor elke bot

Slimme formulieren en loketten

S · Should Nu: copiloot

Dynamische uitvraag: alleen relevante vragen, vooraf ingevuld waar het kan.

Vervangt: Lange statische formulieren
Wordt: het formulier verdwijnt: een gesprek dat alles regelt
Waarmee: Formulier- en loketsoftware Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Microsoft Power Pages, Typeform, Jotform
Bij de overheid: Open Formulieren (Common Ground)
Minder uitval, betere data aan de bron
Overheid: S: dienstverlening

Klacht- en meldingentriage

S · Should Nu: agent

Duidt, prioriteert en routeert klachten en meldingen automatisch.

Vervangt: Handmatig verdelen van de bak
Wordt: triage verdwijnt in het proces: direct afgehandeld of doorgezet
Waarmee: Je contactcenterplatform, of een losse AI-agent voor klantcontact Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Genesys Cloud, NiCE CXone Mpower, Salesforce Agentforce, Zendesk, Sierra
Bij de overheid: Signalen (Common Ground)
Snelle winst op doorlooptijd
Overheid: S: meldingen openbare ruimte

Meertalige communicatie

C · Could Nu: copiloot

Vertaalt gesprekken en documenten live in tekst en spraak.

Vervangt: Tolken voor routinecontact
Wordt: taalbarrières praktisch weg, live in elk kanaal
Waarmee: Een vertaaldienst Kopen
Voorbeelden: DeepL, Azure Translator, Google Translate
Afhankelijk van doelgroep
Overheid: S: toegankelijke overheid

Begrijpelijke taal (B1)

S · Should Nu: copiloot

Herschrijft brieven, besluiten en voorwaarden naar begrijpelijke taal.

Vervangt: Onleesbare standaardbrieven
Wordt: begrijpelijk wordt de standaard, per lezer op maat
Waarmee: Een schrijfhulp voor begrijpelijke taal Kopen
Voorbeelden: Klinkende Taal, SlimTaal (Loo van Eck), Textmetrics
Bij de overheid: GroenLicht (Omgevingsdienst Haaglanden), AiBurgerzaken (PinkRoccade)
Klein begin, groot effect
Overheid: M-kandidaat: wettelijke aandacht

Toegankelijkheid

C · Could Nu: agent

Maakt informatie toegankelijk: voorlezen, ondertitelen, beeldbeschrijving.

Vervangt: Aparte toegankelijkheidstrajecten achteraf
Wordt: toegankelijkheid automatisch ingebouwd in elke uiting
Waarmee: Gereedschap voor toegankelijkheid Kopen
Voorbeelden: ReadSpeaker, Siteimprove, Microsoft Immersive Reader
Plicht groeit
Overheid: S: digitale toegankelijkheid verplicht

Klantsignaal-analyse

S · Should Nu: assistent

Duidt feedback, reviews en klachten continu tot verbeteracties.

Vervangt: Jaarlijks tevredenheidsonderzoek zonder opvolging
Wordt: continu luisteren en direct bijsturen
Waarmee: Een onderzoeks- en feedbackplatform Kopen
Voorbeelden: Qualtrics, Medallia, SurveyMonkey
Continu leren van klanten

Proactieve service

C · Could Nu: copiloot

Voorspelt vragen en problemen en benadert de klant voordat die belt.

Vervangt: Wachten tot de klant klaagt
Wordt: de organisatie belt eerst, met de oplossing erbij
Waarmee: Je CRM, met ingebouwde AI-agents Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Salesforce Agentforce, HubSpot Breeze, Microsoft Dynamics 365 Sales
Mooi, maar pas na de basis
MKB: W

Afspraak- en planningsbots

C · Could Nu: agent

Plannen, verzetten en herinneren afspraken automatisch.

Vervangt: Telefonisch plannen en no-shows
Wordt: agents plannen onderling; jij ziet alleen het resultaat
Waarmee: Afsprakensoftware Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Microsoft Bookings, Calendly, JCC-Afspraken, Qmatic
Klein maar fijn
4

Ondersteunen

De ondersteunende functies: de persoonlijke werkplek, HR, finance, inkoop, juridisch, facilitair, communicatie, IT en security.

45

Persoonlijke werkplek (iedereen) (2)

Persoonlijke werkassistent

M · Must Nu: copiloot Bijgewerkt

Mail, agenda, taken en samenvattingen voor elke medewerker.

Vervangt: Eigen regelwerk, al snel een dagdeel per week
Wordt: iedereen een chief of staff; agents regelen het onderling
Waarmee: De AI-assistent in je kantoorpakket Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Microsoft 365 Copilot, Gemini in Google Workspace
Bij de overheid: Centric Mynte, Joni+ AI Assistent (Decos)
Stand oktober 2026: Assistenten voeren nu ook taken uit: ze boeken, versturen en werken bij in systemen. Daarmee erft de assistent de rechten van de medewerker. Te ruime rechten op mappen en mailboxen worden zo direct zichtbaar.
Grootste opgetelde tijdwinst van allemaal

Schrijf- en taalhulp

M · Must Nu: copiloot Bijgewerkt

Van concept naar correct, in huisstijl en op toon.

Vervangt: Gecorrigeer over en weer
Wordt: foutloos wordt gratis; een eigen stem wordt onderscheidend
Waarmee: Een algemene AI-assistent onder zakelijk contract Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: ChatGPT Enterprise, Claude, Microsoft 365 Copilot Chat, Vibe van Mistral (voorheen Le Chat)
Bij de overheid: vlam-chat (rijksoverheid), ChatAmsterdam, GovGPT (gemeente Montferland)
Stand oktober 2026: De rijksoverheid bouwt met vlam-chat een assistent binnen eigen muren, op open modellen in een eigen datacentrum. De brede uitrol was voorzien voor de tweede helft van 2026.
Iedereen schrijft; direct kwaliteitseffect

HR (10)

Vacatureteksten en sourcing

S · Should Nu: copiloot

Schrijft wervende teksten en vindt kandidaten in bestanden en netwerken.

Vervangt: Bureauwerk in de eerste wervingsfase
Wordt: kandidaten vinden jou; de vacature wordt een gesprek
Waarmee: Je wervingssysteem (ATS) of sourcingtool met AI Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Workday Recruiting, SAP SuccessFactors, Tellent Recruitee, LinkedIn Recruiter
Krappe arbeidsmarkt

CV-screening en matching

C · Could Nu: assistent Bijgewerkt

Selecteert en rangschikt kandidaten op geschiktheid.

Vervangt: Handmatige eerste selectie
Wordt: matching op skills, streng gereguleerd, met de mens aan de knop
Waarmee: Software voor matching op vaardigheden Kopen
Voorbeelden: Textkernel, Eightfold, Gloat
Stand oktober 2026: De verplichtingen voor hoog risico zijn verschoven van 2 augustus 2026 naar 2 december 2027. De classificatie zelf blijft: werving en selectie is hoog risico.
AI Act hoog risico: alleen met menselijke toets en registratie
MKB: W: volume te laag

Onboarding-assistent

C · Could Nu: copiloot

Wegwijs, documenten en antwoorden in de eerste honderd dagen.

Vervangt: Versnipperde inwerkinformatie
Wordt: een persoonlijke gids voor de eerste honderd dagen
Waarmee: Je HR-systeem, steeds vaker met ingebouwde assistent Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: AFAS, Workday, SAP SuccessFactors met Joule, ServiceNow HR Service Delivery
Retentie-effect

HR-selfservice

S · Should Nu: copiloot

Beantwoordt vragen over verlof, regelingen en cao direct.

Vervangt: HR-helpdesk voor standaardvragen
Wordt: van vraagbaak naar persoonlijke HR-gids per medewerker
Waarmee: Je HR-systeem, steeds vaker met ingebouwde assistent Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: AFAS, Workday, SAP SuccessFactors met Joule, ServiceNow HR Service Delivery
Snel te realiseren op eigen regelingen
MKB: C

Gepersonaliseerd leren en ontwikkelen

C · Could Nu: copiloot

Leerpaden en oefening op maat, inclusief rollenspellen met AI-tegenspeler.

Vervangt: Generiek cursusaanbod
Wordt: leren in de werkstroom, precies wanneer je het nodig hebt
Waarmee: Je leerplatform Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Cornerstone, Docebo, Degreed, GoodHabitz, Studytube
Koppel aan AI-geletterdheid (die is M)

Strategische personeelsplanning

C · Could Nu: assistent

Brengt skills in kaart en voorspelt tekorten en overschotten.

Vervangt: Formatieplaatjes zonder skills-beeld
Wordt: sturen op skills in plaats van functies
Waarmee: Software voor matching op vaardigheden Kopen
Voorbeelden: Textkernel, Eightfold, Gloat
Waardevol bij schaarste
MKB: W Groot: S

Medewerkersignalen-analyse

C · Could Nu: assistent

Duidt tevredenheid en werkdruk uit onderzoeken en open antwoorden.

Vervangt: Het tweejaarlijkse MTO
Wordt: continu en anoniem luisteren, geaggregeerd bijsturen
Waarmee: Een platform voor medewerkersonderzoek Kopen
Voorbeelden: Culture Amp, Workday Peakon Employee Voice, Microsoft Viva Glint, Effectory
Alleen geaggregeerd; individueel volgen is W

Gespreks- en beoordelingsvoorbereiding

C · Could Nu: assistent

Bereidt functionerings- en beoordelingsgesprekken voor met feiten in plaats van indrukken.

Vervangt: Beoordelen op onderbuik
Wordt: feiten en voorbeelden paraat; het oordeel blijft menselijk
Waarmee: Je HR-systeem, steeds vaker met ingebouwde assistent Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: AFAS, Workday, SAP SuccessFactors met Joule, ServiceNow HR Service Delivery
AI Act raakt geautomatiseerd beoordelen: mens beslist

Verzuim- en uitstroominzicht

C · Could Nu: assistent

Signaleert patronen in verzuim en vertrek op teamniveau.

Vervangt: Achteraf constateren
Wordt: preventie op teamniveau, nooit individuele voorspelling
Waarmee: Je BI-platform, met vragen in gewone taal Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Copilot in Power BI, Tableau, Qlik, ThoughtSpot
Uitsluitend geaggregeerd; individueel voorspellen is W (privacy)
MKB: W

Interne mobiliteit en matching

C · Could Nu: assistent

Matcht medewerkers op klussen, projecten en interne vacatures.

Vervangt: Vacatures extern terwijl talent binnen zit
Wordt: een interne talentmarkt die klussen en mensen koppelt
Waarmee: Software voor matching op vaardigheden Kopen
Voorbeelden: Textkernel, Eightfold, Gloat
Bij grotere organisaties
MKB: W Groot: S

Finance (8)

Factuurverwerking

M · Must Nu: agent

Herkent, boekt en matcht inkoopfacturen automatisch.

Vervangt: Handmatig boeken en fiatteren
Wordt: volledig autonoom; finance stuurt op uitzonderingen
Waarmee: De factuurverwerking in je boekhoud- of ERP-pakket, of een los pakket ervoor Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Basware, Coupa, Exact Online, Blue10, Tungsten AP Agility
Bewezen, overal toepasbaar, snelle terugverdientijd

Prognoses en budgettering

S · Should Nu: assistent

Maakt rolling forecasts op basis van realisatie en externe data.

Vervangt: De jaarlijkse begrotingsexercitie
Wordt: de jaarbegroting wordt een doorlopende rolling forecast
Waarmee: Planning- en scenariosoftware (EPM) Kopen
Voorbeelden: Anaplan, Pigment, Workday Adaptive Planning, SAP Analytics Cloud
Sneller en realistischer sturen
MKB: C

Rapportages en verantwoording

S · Should Nu: copiloot

Stelt maand-, kwartaal- en jaarrapportages op uit de systemen.

Vervangt: Knip- en plakwerk uit tien bronnen
Wordt: continuous close: elk moment een actueel en sluitend beeld
Waarmee: Software voor afsluiting en financiële rapportage Kopen
Voorbeelden: BlackLine, Workiva, OneStream, CCH Tagetik
Bij de overheid: LIAS InControl (Inergy)
Elke maand terugkerende winst

Transactiemonitoring en fraudedetectie

S · Should Nu: agent

Signaleert afwijkende transacties en patronen continu.

Vervangt: Steekproefcontroles achteraf
Wordt: realtime, in een wapenwedloop met AI-fraude
Waarmee: Software voor transactiemonitoring Kopen
Voorbeelden: NICE Actimize, SAS, Feedzai, Hawk
Schade-preventie
MKB: C Groot: M: financiële sector

Debiteuren en betaalgedrag

C · Could Nu: copiloot

Voorspelt betaalgedrag en kiest per klant de beste aanmaanstrategie.

Vervangt: Standaard aanmaanstraten
Wordt: incasso op maat per klant, grotendeels automatisch
Waarmee: Creditmanagementsoftware Kopen
Voorbeelden: HighRadius, Esker, Payt, Onguard
Kasstroom-effect
Overheid: W

Liquiditeitsprognose

C · Could Nu: assistent

Voorspelt kasstromen weken tot maanden vooruit.

Vervangt: Handmatige cashplanning
Wordt: dagelijkse kasvoorspelling als standaard stuurinformatie
Waarmee: Treasury- en cashflowsoftware Kopen
Voorbeelden: Kyriba, Agicap, HighRadius
Voor mkb vaak S: cash is koning
Overheid: W MKB: S

Inkoop- en spendanalyse

S · Should Nu: assistent

Vindt besparingen, contractlekken en maverick buying in de uitgaven.

Vervangt: Eenmalige spend-onderzoeken
Wordt: besparingspotentieel continu in beeld en deels automatisch verzilverd
Waarmee: Inkoop- en spendanalysesoftware Kopen
Voorbeelden: Coupa, SAP Ariba, Sievo, JAGGAER
Vaak enkele procenten besparing
MKB: C

Fiscale en compliance-checks

C · Could Nu: copiloot

Toetst boekingen en aangiftes aan regels voordat de accountant komt.

Vervangt: Correcties achteraf en verrassingen
Wordt: compliance ingebouwd in de boeking zelf
Waarmee: Fiscale software Kopen
Voorbeelden: Vertex, Thomson Reuters ONESOURCE, Avalara, Wolters Kluwer
Accountant blijft nodig

Inkoop, juridisch, facilitair & communicatie (12)

Contractanalyse en -beheer

S · Should Nu: copiloot

Leest contracten, signaleert termijnen, risico's en afwijkende clausules.

Vervangt: Contracten in mappen en gemiste deadlines
Wordt: contracten die zichzelf bewaken en tijdig alarm slaan
Waarmee: Contractbeheersoftware (CLM) Kopen
Voorbeelden: Icertis, Docusign CLM, Ironclad, Juro
Elke organisatie heeft contracten

Leveranciers- en ketenrisico

C · Could Nu: assistent

Monitort continuïteit, sancties en duurzaamheid van leveranciers.

Vervangt: Eenmalige check bij onboarding
Wordt: de hele keten continu doorgelicht
Waarmee: Software voor leveranciers- en ketenrisico Kopen
Voorbeelden: EcoVadis, Dun & Bradstreet, Prewave, interos.ai
Plicht groeit (CSDDD)
MKB: W Groot: S

Aanbestedingsondersteuning

C · Could Nu: copiloot

Stelt aanbestedingsstukken op, toetst inschrijvingen en onderbouwt gunning.

Vervangt: Extern advies bij elke aanbesteding
Wordt: van stukken schrijven naar strategie en marktdialoog
Waarmee: Aanbestedingssoftware, naast het overheidsplatform TenderNed Kopen
Voorbeelden: Mercell, TenderNed, Altura
Voor overheid S: vaste stroom
Overheid: S MKB: W: n.v.t.

Juridische research

S · Should Nu: copiloot

Zoekt jurisprudentie, wetgeving en precedenten en bereidt adviezen voor.

Vervangt: Uren zoekwerk van juristen
Wordt: research in minuten; de jurist adviseert en weegt
Waarmee: Een juridische kennisbank met AI Kopen
Voorbeelden: Wolters Kluwer InView, GenIA-L (Lefebvre Sdu), Lexis+ with Protégé, CoCounsel Legal (Thomson Reuters), Harvey
Waar juristen werken
MKB: C: via kantoor

Bezwaar-, beroep- en claimafhandeling

C · Could Nu: copiloot

Vat dossiers samen en stelt conceptbeslissingen op binnen termijnen.

Vervangt: Lange doorlooptijden en verlopen termijnen
Wordt: binnen de termijnen, met de mens op de afweging
Waarmee: Je zaak- of casesysteem, met ingebouwde AI Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Pega, ServiceNow, Appian
Bij de overheid: AiBezwaar (PinkRoccade), OmgevingsAssistent (MSTR)
Mens beslist; AI Act-aandacht
Overheid: S: wettelijke termijnen MKB: W Groot: S: verzekeraars

Woo-verzoeken en openbaarmaking

C · Could Nu: copiloot

Zoekt, bundelt en lakt documenten voor openbaarmaking.

Vervangt: Maanden handwerk per verzoek
Wordt: openbaarheid vooraf geregeld: actieve openbaarmaking als norm
Waarmee: Software voor zoeken, anonimiseren en publiceren van documenten Kopen
Voorbeelden: Reveal (voorheen ZyLAB), Octobox Anonimiseren, DataMask (xxllnc), JOIN Anonimiseren (Decos), OpenWoo (Conduction)
Voor overheid M-kandidaat: wettelijke plicht, groot volume
Overheid: M-kandidaat MKB: W: n.v.t. Groot: W: n.v.t.

AVG-inzageverzoeken

C · Could Nu: copiloot

Verzamelt en beoordeelt persoonsgegevens voor inzage- en verwijderverzoeken.

Vervangt: Handmatig zoeken door alle systemen
Wordt: binnen de wettelijke maand, grotendeels automatisch
Waarmee: Software voor privacymanagement Kopen
Voorbeelden: OneTrust, TrustArc, Securiti
Plicht met deadline van een maand
Overheid: S Groot: S

Wetgevingsmonitoring

S · Should Nu: copiloot Bijgewerkt

Signaleert relevante nieuwe wet- en regelgeving en vertaalt die naar impact.

Vervangt: Bijhouden via nieuwsbrieven en toeval
Wordt: wetswijzigingen direct vertaald naar impact en acties
Waarmee: Een dienst voor wetgevingsmonitoring Kopen
Voorbeelden: Rechtsorde (Lefebvre Sdu), CUBE RegPlatform, Thomson Reuters Regulatory Intelligence
Stand oktober 2026: De omnibus op de AI Act is het schoolvoorbeeld: wie op de oude data bleef sturen, plande dit jaar verkeerd.
Regeldruk neemt alleen maar toe
MKB: C

Interne communicatie

C · Could Nu: copiloot

Schrijft nieuwsbrieven, intranetberichten en Q&A's in de juiste toon.

Vervangt: Schrijfwerk van het communicatieteam
Wordt: op maat per doelgroep, in de eigen huisstijl
Waarmee: Je intranet- en communicatieplatform Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Staffbase, Microsoft Viva Engage, SharePoint
Efficiency

Media-archief doorzoekbaar (DAM)

C · Could Nu: agent

Tagt en ontsluit beeld-, video- en audioarchieven automatisch.

Vervangt: Onvindbaar beeldmateriaal
Wordt: elk fragment direct vindbaar en herbruikbaar
Waarmee: Je media-archief (DAM) met automatische tagging Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Bynder, Adobe Experience Manager Assets, Canto
Bij grote archieven
Overheid: C: erfgoed MKB: W

Slimme gebouwen en energie

C · Could Nu: autonoom

Optimaliseert klimaat, energieverbruik en onderhoud van panden.

Vervangt: Statische gebouwbeheersystemen
Wordt: gebouwen die zichzelf sturen op comfort en verbruik
Waarmee: Een gebouwbeheersysteem met AI Kopen
Voorbeelden: Siemens Building X, Johnson Controls OpenBlue, Honeywell Forge, Priva
Energieprijzen maken het interessant
MKB: W: huurder Groot: S: eigen vastgoed

Werkplek- en bezettingsanalyse

C · Could Nu: assistent

Meet gebruik van ruimtes en adviseert over indeling en huisvesting.

Vervangt: Onderbuik bij huisvestingskeuzes
Wordt: huisvestingskeuzes op feiten, doorlopend gemeten
Waarmee: Werkplekbeheer met bezettingsmeting Kopen
Voorbeelden: Planon, Spacewell, Mapiq
Alleen bij eigen vastgoedvraagstuk
MKB: W

IT & security (13)

IT-servicedesk-automatisering

S · Should Nu: agent

Lost standaardtickets zelf op en routeert de rest slim.

Vervangt: Eerstelijns IT-support
Wordt: zelfherstellende werkplekken; tickets lossen zichzelf op
Waarmee: Je servicedeskpakket, met ingebouwde AI Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: ServiceNow, TOPdesk, Jira Service Management, Freshservice
Snel effect op wachttijden
MKB: C: uitbesteed

Code-assistentie en coding agents

S · Should Nu: agent Bijgewerkt

Schrijft, test en onderhoudt software; agents pakken hele tickets op.

Vervangt: Een groeiend deel van het ontwikkelwerk
Wordt: agents bouwen; de mens wordt architect en reviewer
Waarmee: Een coding agent Kopen
Voorbeelden: GitHub Copilot, Claude Code, Cursor, OpenAI Codex, Gemini CLI
Stand oktober 2026: Agents plannen, bouwen en controleren hun eigen werk over meerdere stappen. De review door mensen is de flessenhals geworden. Richt die in voordat je opschaalt.
Waar ontwikkeld wordt M-kandidaat
MKB: C: geen eigen dev Groot: M-kandidaat

Legacy-inzicht en modernisering

S · Should Nu: copiloot

Legt oude systemen uit en ondersteunt migratie en vervanging.

Vervangt: Afhankelijkheid van de laatste kenner
Wordt: legacy uitlegbaar en stap voor stap vervangbaar
Waarmee: Een coding agent, of gereedschap voor modernisering van oude systemen Kopen
Voorbeelden: Claude Code, GitHub Copilot, AWS Transform, IBM watsonx Code Assistant for Z
Risicoreductie op kroonjuwelen
Overheid: S MKB: C Groot: S

Integratie- en API-ontwikkeling

S · Should Nu: copiloot Bijgewerkt

Bouwt, test en documenteert koppelingen aanzienlijk sneller.

Vervangt: Lange integratieprojecten
Wordt: integraties in dagen; agents spreken elkaars taal
Waarmee: Je integratieplatform (iPaaS) Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: MuleSoft, Boomi, Workato, Azure Integration Services
Stand oktober 2026: Naast de klassieke API komt een tweede soort koppelvlak op: systemen die zich als gereedschap aan agents aanbieden via een open standaard. Zie laag 6.
Versneller van elk IT-project
MKB: C

Testautomatisering

S · Should Nu: agent

Genereert en draait tests en signaleert regressies.

Vervangt: Handmatig testwerk
Wordt: testen schrijft en draait zichzelf bij elke wijziging
Waarmee: Testautomatisering met AI Kopen
Voorbeelden: Tricentis, mabl, Momentic, Playwright
Kwaliteit bij elke release
MKB: C

Low-code bouwen met AI

C · Could Nu: copiloot Bijgewerkt

Medewerkers bouwen zelf kleine apps en automatiseringen onder kaders.

Vervangt: Wachtlijst bij IT voor elk klein verzoek
Wordt: iedereen bouwt; governance maakt het verschil tussen kracht en chaos
Waarmee: Een low-codeplatform Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Microsoft Power Platform, Mendix, OutSystems
Stand oktober 2026: Medewerkers bouwen nu ook eigen agents. Zonder register en eigenaar ontstaat een schaduwpark van agents die niemand kent.
Kansrijk, mits governance (anders schaduw-IT)

AIOps en monitoring

C · Could Nu: copiloot

Detecteert incidenten en oorzaken in beheerdata voordat gebruikers bellen.

Vervangt: Alarmmoeheid en zoeken naar de oorzaak
Wordt: incidenten voorspeld en deels voorkomen
Waarmee: Een monitoringplatform met AI Kopen
Voorbeelden: Dynatrace, Datadog, Splunk, New Relic
Bij complexe landschappen
MKB: W Groot: S

Dreigingsdetectie en respons

S · Should Nu: agent

Detecteert aanvallen en isoleert of herstelt automatisch.

Vervangt: Tier-1 SOC-werk
Wordt: machinesnelheid tegen machinesnelheid; de mens zet kaders
Waarmee: Je beveiligingsplatform voor detectie en respons Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Microsoft Sentinel, CrowdStrike Falcon, Palo Alto Networks Cortex XSIAM, Darktrace, SentinelOne
NIS2 maakt dit voor velen M
Overheid: M-kandidaat: NIS2 Groot: M-kandidaat: NIS2

Phishing- en fraudepreventie

M · Must Nu: agent

Herkent verdachte mails, betaalverzoeken en gedrag automatisch.

Vervangt: Alleen awareness-training
Wordt: wapenwedloop met AI-phishing; detectie in elk kanaal
Waarmee: Mailbeveiliging met AI-detectie Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Microsoft Defender for Office 365, Proofpoint, Abnormal AI, KnowBe4 Defend
Laagdrempelig, dekt het grootste dagelijkse risico af

Kwetsbaarhedenbeheer

S · Should Nu: copiloot

Prioriteert en verhelpt kwetsbaarheden op basis van echt risico.

Vervangt: Eindeloze patchlijsten
Wordt: van patchlijst naar automatisch herstel op risico
Waarmee: Software voor kwetsbaarhedenbeheer Kopen
Voorbeelden: Tenable, Qualys VMDR, Rapid7 InsightVM, Wiz
Van lijst naar risico
MKB: C

Cloudkosten-optimalisatie (FinOps)

C · Could Nu: copiloot Bijgewerkt

Analyseert en optimaliseert cloud- en licentiekosten continu.

Vervangt: Jaarlijkse verrassing bij de factuur
Wordt: kosten die zichzelf sturen binnen budgetkaders
Waarmee: FinOps-gereedschap, of het kostenbeheer van je cloud Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: IBM Cloudability, CloudHealth, Vantage, Microsoft Cost Management, AWS Cost Explorer
Stand oktober 2026: AI-verbruik hoort er nu bij. De kosten van agents lopen mee met het aantal besluiten dat ze nemen. Zie laag 6.
Direct geld
Groot: S

IT-documentatie en kennisborging

C · Could Nu: copiloot

Houdt systeemdocumentatie en beheerkennis automatisch actueel.

Vervangt: Verouderde wiki's en vertrekkende kennis
Wordt: documentatie die zichzelf actueel houdt
Waarmee: Je kennis- en documentatieplatform voor IT Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Confluence met Rovo, Notion
Stille schuld aflossen

Identiteit- en toegangsbeheer

S · Should Nu: copiloot Bijgewerkt

Controleert rechten, signaleert afwijkingen en ondersteunt rechten-reviews.

Vervangt: Handmatige autorisatierondes
Wordt: rechten continu passend in plaats van jaarlijks herzien
Waarmee: Je identiteits- en toegangsbeheer Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Microsoft Entra, Okta, SailPoint, Idira (voorheen CyberArk), Saviynt
Stand oktober 2026: Van Could naar Should. Elke agent is een gebruiker erbij. Je toegangsbeheer moet identiteiten aankunnen die geen mens zijn.
Agents zijn nieuwe gebruikers met rechten
Groot: S
5

Data

De datalaag: bronnen, betekenis, kwaliteit en uitwisseling. Onzichtbaar, maar bepalend voor alles erboven. Sluit aan op de datadoelarchitectuur.

13

Kennisassistent op organisatiedata (RAG)

M · Must Nu: copiloot Bijgewerkt

Een vraagbaak over alle documenten en systemen heen, met bronvermelding.

Vervangt: Zoeken in tien systemen en de collega die het toevallig weet
Wordt: van vraagbaak naar proactieve collega die meedenkt
Waarmee: Een kennisassistent op je eigen bronnen: ingebouwd, gekocht of zelf gebouwd op een zoeklaag Bouwen
Voorbeelden: Microsoft 365 Copilot, Glean, Gemini Enterprise, ChatGPT Enterprise, Azure AI Search
Stand oktober 2026: Dezelfde kennislaag voedt nu ook agents. Een verouderd document leidt dan tot een foute handeling, waar het eerst bij een fout antwoord bleef.
De basisvoorziening; maakt alle kennis werkend

Natuurlijke taal op systemen

S · Should Nu: copiloot

Praat in gewone taal met ERP, zaaksysteem of database.

Vervangt: Rapportage-aanvragen bij IT en wachten
Wordt: praten wordt de standaardinterface met elk systeem
Waarmee: De assistent in je ERP of dataplatform Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: SAP Joule, Snowflake Cortex, Databricks Genie
Ontsluit bestaande systemen zonder vervanging

Documentextractie en structurering

M · Must Nu: agent

Maakt van post, PDF en mail gestructureerde, verwerkbare data.

Vervangt: Overtypen en handmatige verwerking
Wordt: documenten deels overbodig: data stroomt direct van bron naar systeem
Waarmee: Intelligente documentverwerking (IDP) Kopen
Voorbeelden: ABBYY Vantage, UiPath IXP, Azure Document Intelligence, Google Document AI, Klippa
Voedt vrijwel elk ander proces

Gegevensuitwisseling en mapping

S · Should Nu: copiloot

Vertaalt en transformeert data tussen systemen en ketenpartners.

Vervangt: Handmatige koppelvlakken en Excel-tussenstappen
Wordt: koppelingen die zichzelf leggen en onderhouden
Waarmee: Gereedschap voor data-integratie Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Informatica, Fivetran, Microsoft Fabric Data Factory
Ketens draaien op uitwisseling
Overheid: S: landelijke stelsels

Masterdata en ontdubbeling

S · Should Nu: copiloot

Zorgt voor één waarheid voor klant-, product- en organisatiegegevens.

Vervangt: Drie versies van dezelfde klant in drie systemen
Wordt: één waarheid die zichzelf bewaakt
Waarmee: Masterdatamanagement (MDM) Kopen
Voorbeelden: Informatica MDM, Reltio, Semarchy, Stibo Systems STEP
Randvoorwaarde voor betrouwbare AI
MKB: C

Datakwaliteitsbewaking

S · Should Nu: copiloot Bijgewerkt

Signaleert en herstelt fouten, gaten en drift in data continu.

Vervangt: Periodieke opschoonacties
Wordt: kwaliteit geborgd aan de bron en automatisch hersteld
Waarmee: Gereedschap voor datakwaliteit en data-observability Kopen
Voorbeelden: Collibra, Ataccama ONE, Monte Carlo, Soda
Stand oktober 2026: Onderzoek van september 2026 wijst versnipperde data aan als de grootste rem op agents, groter dan de kwaliteit van het model.
Slechte data maakt elke AI onbetrouwbaar

Datacatalogus en metadata

S · Should Nu: copiloot Bijgewerkt

Beschrijft automatisch welke data waar staat, wat die betekent en wie eigenaar is.

Vervangt: Handmatige registers die verouderen
Wordt: de kaart waarop agents veilig kunnen navigeren
Waarmee: Een datacatalogus Kopen
Voorbeelden: Collibra, Atlan, Microsoft Purview, Alation
Stand oktober 2026: Van Could naar Should. Wat in juli de richting was, is nu de praktijk: agents hebben de catalogus nodig om de juiste bron te vinden.
Zonder kaart verdwaalt elke agent
Overheid: S: verantwoordingsplicht MKB: C: lijst van bronnen en eigenaren volstaat Groot: S

Contextlaag en begrippen voor agents

S · Should Nieuw

Legt begrippen, definities en onderlinge relaties vast in een vorm die mens en agent allebei kunnen lezen.

Vervangt: Definities in hoofden en losse documenten
Wordt: één gedeelde betekenislaag onder alle toepassingen
Waarmee: Een semantische laag of kennisgraaf Bouwen
Voorbeelden: dbt Semantic Layer, Microsoft Fabric, Snowflake, Databricks Unity Catalog, Neo4j, Trisotech Shared Data Modeler
Stand oktober 2026: De woordenlijst met spelregels per datadomein krijgt een tweede lezer: de agent.
Een agent die klant anders opvat dan finance, rekent verkeerd
MKB: C: begin met tien kernbegrippen

Toegangsregels op data voor AI

M · Must Nieuw

Borgt dat assistenten en agents alleen zien wat de gebruiker of de taak mag zien.

Vervangt: Rechten die ooit ruim zijn gezet en nooit zijn herzien
Wordt: toegang per taak, per moment, voor mens en agent
Waarmee: Gereedschap voor toegangsbeheer op data Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Microsoft Purview, Immuta, Varonis
Stand oktober 2026: Een bekend risico bij de invoering van assistenten zit intern: te ruime rechten op mappen en mailboxen.
Een assistent vindt alles waar je bij kunt, ook wat je was vergeten

Ongestructureerde data op orde

S · Should Nu: copiloot Nieuw

Ruimt documenten, mail en notities op: dubbelingen eruit, versies helder, verouderd gemarkeerd.

Vervangt: Schijven en mailboxen als vuilnisbelt
Wordt: documenten met eigenaar, status en houdbaarheidsdatum
Waarmee: Gereedschap voor opschoning en labeling van documenten Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Microsoft Purview, SharePoint Advanced Management, Varonis
Stand oktober 2026: Kennisassistenten en agents lezen vooral documenten. Daar zit de meeste vervuiling.
Het grootste deel van de kennis staat buiten de databases
MKB: C: begin bij één proces

Archivering en selectie

C · Could Nu: copiloot

Archiveert, waardeert en vernietigt informatie volgens de regels.

Vervangt: Digitale bergen zonder beheer
Wordt: archivering by design, vanaf het moment van ontstaan
Waarmee: Records management of een e-depot Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Microsoft Purview Records Management, OpenText, e-Depot
Voor overheid S: Archiefwet
Overheid: S MKB: W

Synthetische data

C · Could Nu: agent

Genereert realistische testdata zonder privacyrisico.

Vervangt: Productiedata in testomgevingen, wat niet mag
Wordt: de standaard voor testen en trainen
Waarmee: Gereedschap voor synthetische data Kopen
Voorbeelden: Syntho, MOSTLY AI, Tonic.ai, NVIDIA NeMo Safe Synthesizer
Privacy-nette versneller
MKB: W Groot: S

Open data en publicatie

C · Could Nu: copiloot

Bereidt datasets op voor publicatie en beantwoordt vragen erover.

Vervangt: Handmatige publicatietrajecten
Wordt: publicatie automatisch, privacy geborgd aan de bron
Waarmee: Een open-dataportaal Kopen
Voorbeelden: CKAN, Huwise (voorheen Opendatasoft), data.overheid.nl
Overheid: S richting verplichtingen
Overheid: S MKB: W: n.v.t. Groot: W
6

Agents en orkestratie

De werklaag van agents: software die zelf stappen zet in jouw systemen. Nieuw als eigen laag sinds oktober 2026. Sluit aan op de AI-doelarchitectuur.

12

Van RPA naar agents

S · Should Nu: agent Bijgewerkt

Bestaande klikrobots worden flexibele agents die uitzonderingen aankunnen.

Vervangt: Breekbare RPA-scripts die stukgaan bij elke wijziging
Wordt: een flexibele digitale werklaag over alle systemen heen
Waarmee: Je automatiseringsplatform, uitgebreid met agents Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: UiPath, Automation Anywhere, Microsoft Power Automate, ServiceNow
Stand oktober 2026: Let op bij de keuze van een leverancier: veel bestaande automatisering krijgt alleen een nieuw etiket. Vraag wat het product doet bij een uitzondering.
Logische evolutie van bestaande automatisering
MKB: C

Agentplatform en orkestratie

S · Should Nieuw

Eén plek waar agents worden gebouwd, gestart, gevolgd en gestopt.

Vervangt: Losse agents per afdeling, elk met eigen gereedschap
Wordt: één werkvloer voor agents, zoals nu één werkplek voor mensen
Waarmee: Een agentplatform Kopen
Voorbeelden: Microsoft Copilot Studio, Microsoft Foundry, Salesforce Agentforce, ServiceNow AI Agents, Gemini Enterprise, Trisotech Governed Agentic Orchestration
Stand oktober 2026: Volgens Gartner heeft 17% van de organisaties agents in gebruik en verwacht ruim 60% dat binnen twee jaar.
Zonder regie verspreiden agents zich door de organisatie
MKB: C: gebruik wat je kantoorpakket al biedt Groot: S

Gereedschap voor agents (open koppelingen)

S · Should Nieuw

Maakt systemen als gereedschap beschikbaar voor agents via een open standaard (MCP).

Vervangt: Maatwerkkoppeling per agent en per leverancier
Wordt: elk systeem één keer ontsloten, voor elke agent bruikbaar
Waarmee: De open standaard MCP, met koppelingen van je leveranciers Bouwen
Voorbeelden: Model Context Protocol, Trisotech Service Library
Stand oktober 2026: De open standaarden zitten sinds augustus 2026 bij één stichting, met alle grote leveranciers aan boord.
Eenmalig bouwen, meervoudig gebruiken
MKB: C

Computergebruik door agents

C · Could Nu: agent Nieuw

Een agent bedient scherm, muis en browser waar geen koppeling bestaat.

Vervangt: Handmatig klikwerk in oude systemen
Wordt: de laatste systemen zonder koppeling worden toch bereikbaar
Waarmee: Een model dat scherm en browser bedient Kopen
Voorbeelden: computer use in Claude, Computer Use in de Gemini API
Stand oktober 2026: De techniek is volwassen genoeg voor afgebakende taken. Begin op systemen waar een fout te herstellen is.
Krachtig, en lastig te begrenzen
Overheid: C: alleen in een afgeschermde omgeving MKB: C

Agent-identiteit en rechten

S · Should Nieuw

Geeft elke agent een eigen identiteit, eigen rechten en een einddatum.

Vervangt: Agents die meeliften op het account van een medewerker
Wordt: elke handeling herleidbaar tot één agent en één eigenaar
Waarmee: Je identiteitsbeheer, uitgebreid met identiteiten voor agents Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Microsoft Entra Agent ID, Okta, Idira (voorheen CyberArk)
Stand oktober 2026: Hoort bij het identiteit- en toegangsbeheer in laag 4 en bij de beveiliging in laag 7.
Must vanaf de eerste agent die zelf handelt

Agent-register en eigenaarschap

S · Should Nieuw

Houdt bij welke agents draaien, wie eigenaar is, wat ze mogen en op welk autonomieniveau.

Vervangt: Niet weten welke agents er rondlopen
Wordt: het personeelsbestand van je digitale collega's
Waarmee: Een overzicht- en governanceplatform voor agents Kopen
Voorbeelden: ServiceNow AI Control Tower, Microsoft Agent 365, Credo AI, IBM watsonx.governance
Stand oktober 2026: Verlengstuk van het AI-register in laag 7, maar dan operationeel: per agent, per dag actueel.
Wat je niet kent, kun je niet stoppen

Bewaking en evaluatie van agents

S · Should Nieuw

Volgt wat agents doen, toetst uitkomsten tegen vaste proefgevallen en kan ingrijpen.

Vervangt: Vertrouwen op de demo
Wordt: elke agent doorlopend getoetst, met een noodstop binnen handbereik
Waarmee: Gereedschap voor evaluatie en observability van agents Kopen
Voorbeelden: LangSmith, Arize, Langfuse, Braintrust, Microsoft Foundry
Stand oktober 2026: Bij een nieuwe modelversie verandert het gedrag van elke agent. Toets opnieuw voordat je overstapt.
Een agent die gisteren goed werkte, kan vandaag afwijken

Overdracht tussen agent en mens

S · Should Nieuw

Regelt wanneer een agent stopt en een mens overneemt, met het hele dossier erbij.

Vervangt: Uitzonderingen die tussen wal en schip vallen
Wordt: een werkbak met alleen de gevallen die een mens verdienen
Waarmee: De werkbak in je agentplatform of zaaksysteem Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: ServiceNow, Salesforce Agentforce, Pega, Microsoft Copilot Studio
Stand oktober 2026: Ontwerp de overdracht voordat de agent live gaat. De medewerker moet zien wat de agent al deed en waarom hij stopte.
Hier wordt de menselijke toets uitvoerbaar

Kostenbewaking van agents

C · Could Nieuw

Stelt een budget per agent en per taak en grijpt in bij overschrijding.

Vervangt: De verrassing op de factuur
Wordt: kosten per afgehandelde zaak als gewone stuurinformatie
Waarmee: Een AI-gateway met limieten en kostenbewaking Kopen
Voorbeelden: LiteLLM, Portkey, Kong AI Gateway, Azure API Management
Stand oktober 2026: Een agent in een lus kan in een nacht een maandbudget verbruiken.
Kosten volgen besluiten, niet gebruikers
MKB: C Groot: S

Langlopende agents en geheugen

C · Could Nu: agent Nieuw

Agents die uren of dagen aan een taak doorwerken en onthouden wat ze eerder deden.

Vervangt: Elke sessie opnieuw uitleggen
Wordt: een digitale collega die het dossier kent
Waarmee: Het geheugen van je agentplatform, of een losse geheugenlaag Bouwen
Voorbeelden: Mem0, Zep, Letta
Stand oktober 2026: Leg vast wat een agent mag onthouden, hoe lang, en wie het kan inzien.
Geheugen is ook een archief, met alle plichten van dien
MKB: W: afwachten

Agent-teams

C · Could Nu: agent Nieuw

Meerdere agents verdelen een keten: de één zoekt, de ander toetst, de derde boekt.

Vervangt: Overdrachten tussen afdelingen
Wordt: hele ketens die binnen kaders zelf doorlopen
Waarmee: Een agentplatform Kopen
Voorbeelden: Microsoft Copilot Studio, Microsoft Foundry, Salesforce Agentforce, ServiceNow AI Agents, Gemini Enterprise
Stand oktober 2026: De meeste agents in productie doen vandaag één taak. Samenwerking tussen agents is de volgende stap.
Pas zinvol als losse agents betrouwbaar draaien
MKB: W Groot: C

Keten-agents (agent-to-agent)

C · Could Nu: agent Bijgewerkt

Agents van organisaties wisselen onderling gegevens en opdrachten uit.

Vervangt: Portalen, mail en telefoon tussen ketenpartners
Wordt: ketens die zichzelf afstemmen over organisatiegrenzen heen
Waarmee: De open standaard A2A Bouwen
Voorbeelden: Agent2Agent Protocol
Stand oktober 2026: De standaard voor verkeer tussen agents (A2A) zit sinds augustus 2026 bij dezelfde stichting als MCP. Dat maakt de keuze eenvoudiger. De afspraken met je ketenpartners moet je nog steeds zelf maken.
De standaard ligt er, de praktijk is nog dun
Overheid: C: ketenpartijen MKB: W: afwachten Groot: S: voorsorteren in contracten
7

Randvoorwaarden

Governance en AI Act: de Must-laag. Zonder dit fundament wordt elke toepassing hierboven een risico.

14

AI-geletterdheid medewerkers

M · Must Bijgewerkt

Training en gebruiksregels voor iedereen die met AI werkt; wettelijke opdracht sinds februari 2025 (AI Act artikel 4).

Vervangt: Niets: dit is de voorwaarde voor al het andere
Wordt: een blijvende basisvaardigheid, net als digivaardigheid
Waarmee: Opleiding, geen gereedschap Regelen
Voorbeelden: GoodHabitz
Stand oktober 2026: Het omnibus-akkoord verzacht de formulering van waarborgen naar ondersteunen. De opdracht blijft, en agents maken hem zwaarder: wie een agent aanstuurt, moet weten wat die mag.
Wettelijke opdracht en succesfactor ineen

AI-beleid en gebruiksrichtlijnen

M · Must Bijgewerkt

Legt vast wat mag, met welke data, in welke tools en wie verantwoordelijk is.

Vervangt: Schaduwgebruik zonder kaders
Wordt: van document naar ingebouwde vangrails in de tools zelf
Waarmee: Een besluit en een document, geen gereedschap. Handreikingen helpen bij de start Regelen
Voorbeelden: Overheidsbrede handreiking generatieve AI
Stand oktober 2026: Voeg de autonomiekeuze toe: per soort werk vastleggen of AI adviseert, voorstelt, uitvoert of zelfstandig handelt.
Zonder kader wordt elk gebruik een risico

AI-register en risicoclassificatie

M · Must Bijgewerkt

Inventariseert alle AI-toepassingen en hun risiconiveau, met een dossier per hoog-risicotoepassing.

Vervangt: Niet weten waar AI al draait
Wordt: verplichte hygiëne; toezichthouders vragen er actief om
Waarmee: Een register: een lijst volstaat om te beginnen, een governanceplatform bij schaal Regelen
Voorbeelden: Algoritmeregister, OneTrust AI Governance, Credo AI, IBM watsonx.governance
Stand oktober 2026: De hoog-risicoverplichtingen gelden volgens het omnibus-akkoord per 2 december 2027 (toepassingen uit bijlage III) en 2 augustus 2028 (AI in gereguleerde producten, bijlage I). De datum van 2 augustus 2026 is vervallen.
Uitstel is geen afstel: een goed register kost maanden
Overheid: M: plus algoritmeregister MKB: M: klein maar verplicht Groot: M

Privacy- en DPIA-ondersteuning

M · Must

Toetst toepassingen aan de AVG voordat ze live gaan.

Vervangt: Achteraf repareren na een datalek
Wordt: privacytoetsing ingebouwd in elk AI-project
Waarmee: Privacymanagementsoftware, met de mensenrechtentoets IAMA voor de overheid Kopen
Voorbeelden: OneTrust, TrustArc, IAMA
AVG geldt onverkort naast de AI Act

Markering van AI-gemaakte inhoud

M · Must Nieuw

Maakt kenbaar wanneer iemand met AI praat en wanneer beeld, geluid of video kunstmatig is gemaakt of bewerkt.

Vervangt: Onduidelijkheid over wat echt is
Wordt: herkomst van inhoud standaard meegeleverd
Waarmee: Herkomststandaarden en watermerken Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: C2PA Content Credentials, Google SynthID, Adobe Content Authenticity
Stand oktober 2026: Voor systemen die al voor 2 augustus 2026 op de markt waren, loopt de overgang voor het technische watermerk tot 2 december 2026.
Geldt sinds 2 augustus 2026

Bias- en kwaliteitsmonitoring

S · Should Bijgewerkt

Bewaakt of modellen eerlijk, accuraat en actueel blijven.

Vervangt: Blind vertrouwen op de leverancier
Wordt: doorlopende bewaking als standaard, zeker bij hoog risico
Waarmee: Gereedschap voor modelbewaking Kopen
Voorbeelden: IBM watsonx.governance, Fiddler, Arize
Stand oktober 2026: Het omnibus-akkoord verruimt de grondslag om gevoelige gegevens te verwerken voor het opsporen van bias, onder strikte noodzaak en met waarborgen.
M zodra hoog-risico in gebruik is
Overheid: M-kandidaat

Menselijke toets op besluiten

M · Must Bijgewerkt

Borgt dat een mens beslist bij impact op mensen; AI bereidt voor.

Vervangt: Niets: dit is een ontwerpprincipe, geen tool
Wordt: het ontwerpprincipe dat het verschil maakt tussen vertrouwen en schandaal
Waarmee: Een ontwerpprincipe en een afspraak, geen gereedschap Regelen
Stand oktober 2026: Met agents verschuift de toets van elk geval naar de uitzondering. Leg per autonomieniveau vast waar de mens tekent.
Juridisch en ethisch fundament

Logging en verantwoording

M · Must Bijgewerkt

Legt vast wie wat deed met welk model en welke data.

Vervangt: Onherleidbare besluiten
Wordt: elke AI-handeling herleidbaar, standaard ingebouwd
Waarmee: De logging van je AI-platform, verzameld in je SIEM Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Microsoft Sentinel, Splunk, Langfuse
Stand oktober 2026: Van Should naar Must. Zodra AI zelf stappen zet, is het logboek het enige dat achteraf vertelt wat er is gebeurd.
Een agent die handelt zonder spoor is niet te verantwoorden
Overheid: M

Beveiliging van AI-gebruik

M · Must Bijgewerkt

Voorkomt datalekken via publieke tools en manipulatie van agents (prompt-aanvallen).

Vervangt: Schaduw-AI met bedrijfsdata
Wordt: agents krijgen eigen identiteit, rechten en bewaking
Waarmee: Beveiliging voor AI-gebruik en agents Kopen
Voorbeelden: Microsoft Purview, Palo Alto Networks Prisma AIRS, Lakera, Noma Security
Stand oktober 2026: Een agent leest mail, webpagina's en documenten, en kan daarin verstopte opdrachten opvolgen. Behandel alles wat een agent leest als onbetrouwbare invoer.
Het nieuwe lek zit in de prompt

AI-inkoopvoorwaarden

S · Should Bijgewerkt

Stelt contracteisen aan AI-leveranciers: data, aansprakelijkheid, exit.

Vervangt: Tekenen bij het kruisje
Wordt: standaardeisen in elk contract, inclusief exit en data
Waarmee: Modelbepalingen voor AI-inkoop, geen gereedschap Regelen
Voorbeelden: GIBIT 2025, EU-modelcontractbepalingen voor AI (MCC-AI), PIANOo
Stand oktober 2026: Vraag ondersteuning van de open standaarden voor agents (MCP en A2A) en leg vast wie aansprakelijk is voor wat een agent van de leverancier doet.
Vrijwel alle AI komt van leveranciers
Overheid: S: inkoopvoorwaarden GIBIT

Leveranciers- en modelonafhankelijkheid

C · Could Nieuw

Bouwt zo dat je van model of leverancier kunt wisselen, en weegt af waar data en rekenkracht staan.

Vervangt: Vastzitten aan één aanbieder
Wordt: wisselen van model als een gewone beheerhandeling
Waarmee: Eén poort naar meerdere modellen Bouwen
Voorbeelden: Microsoft Foundry, Amazon Bedrock, Gemini Enterprise Agent Platform (voorheen Vertex AI), LiteLLM
Stand oktober 2026: De markt bracht dit najaar opnieuw een generatie modellen. Wie via één poort werkt, stapt over zonder zijn toepassingen te herbouwen.
Modellen wisselen per kwartaal, je processen niet
Overheid: S: digitale autonomie MKB: W: volg je leverancier Groot: S

AI-vaardigheidscentrum (CoE)

C · Could

Bundelt kennis, hergebruik en ondersteuning voor teams die met AI werken.

Vervangt: Elk team dat zelf het wiel uitvindt
Wordt: van apart centrum naar vanzelfsprekend onderdeel van elk team
Waarmee: Een team en een werkwijze, geen gereedschap Regelen
Vanaf middelgrote organisaties
MKB: W: te klein Groot: S

Effectmeting van AI

S · Should Bijgewerkt

Meet baten, kosten en kwaliteit van AI-toepassingen structureel.

Vervangt: Investeren op geloof
Wordt: baten sturen de portfolio, niet de hype
Waarmee: Je BI-platform en de gebruikscijfers van je AI-leverancier Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Microsoft Copilot Analytics, Power BI
Stand oktober 2026: Onderzoek van september 2026 laat zien dat een kleine minderheid van de organisaties agents echt in de operatie heeft. Meet daarom doorlooptijd en fouten in het proces zelf.
Zonder meting geen sturing op de portfolio

Duurzaamheid van AI-gebruik

C · Could

Weegt energie- en waterverbruik mee in modelkeuze en gebruik.

Vervangt: Onbeperkt gebruik zonder afweging
Wordt: energiebewuste modelkeuze als normaal onderdeel van architectuur
Waarmee: De uitstootrapportage van je cloudleverancier Zit al in wat je hebt
Voorbeelden: Microsoft Emissions Impact Dashboard, Google Cloud Carbon Footprint, AWS Sustainability Console
Groeiende rapportagevraag
MKB: W Groot: C

Hoe je hiermee plot

Begin bij laag 7 , de randvoorwaarden. Daar zit vrijwel alles wat Must is. Geletterdheid is een wettelijke opdracht sinds februari 2025 en de transparantieregels gelden sinds 2 augustus 2026. De hoog-risicoverplichtingen zijn verschoven naar december 2027. Gebruik die tijd voor je register, want een goed register kost maanden.

Leg daarna laag 5 : bronnen met een eigenaar, begrippen die iedereen hetzelfde opvat, rechten die kloppen. Dan volgen de generieke Musts (kennisassistent, documentverwerking, vergaderondersteuning, persoonlijke assistentie) en de Shoulds in het primaire proces waar het volume zit. Laag 6 bouw je mee op zodra de eerste agent zelf een stap zet: identiteit, register en overdracht aan de mens horen bij die eerste agent.

Wees kritisch op drie dingen. Vervangt betekent meestal verschuift: AI knipt taken uit rollen, zelden hele beroepen. De duurste fout van dit jaar is tien toepassingen starten zonder laag 5 en 7 op orde, want zonder schone data en zonder kaders wordt elke pilot een eiland of een risico. En de autonomie die de markt aanbiedt, loopt voor op wat een organisatie kan verantwoorden. Kies per soort werk hoe ver AI mag gaan, en leg vast wie daarvoor tekent.

Bronnen bij de stand van oktober 2026

Samengesteld oktober 2026 · 160 toepassingen in zeven lagen · per toepassing: vervangt (heden), wordt (richting), nu (zelfstandigheid) en waarmee (gereedschap) · hoort bij "De ladder van AI-toepassingen", de datadoelarchitectuur en de AI-doelarchitectuur