De Taalketen naar data · stap 4, Samenhang
De kenniskaart, een voorbeeld
Deze kaart ordent de taal: de woorden van de organisatie en hun plek. Negen producten, zes datadomeinen, zeventien kernwoorden.
| Product | Datadomein | Proces en stap | Kernwoord en eigenaar | Betekenis | Gegeven, veld en waarden | Leidende bron |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Levering drinkwater | Klant | Klantcontact, stap Contract afsluiten | Klant. Directeur Klant en markt | Persoon of organisatie met een lopend contract voor levering | Contract, veld Klanttype: particulier, zakelijk, instelling | Contractregister in het klantsysteem |
| Klant | Factureren, stap Meterstand vaststellen | Verbruik. Directeur Financiën | Geleverde hoeveelheid water per aansluiting per periode, in kubieke meter | Meterstand, veld Periode: maand, kwartaal, jaar; veld Hoeveelheid: getal in m³ | Meetdata uit de slimme meter, anders de opname | |
| Asset | Onderhoud, stap Herstellen | Storing. Directeur Distributie | Onderbreking of afwijking van de levering, gemeld of gemeten | Melding, veld Oorzaak: leidingbreuk, drukverlies, kwaliteit, derden; veld Status: gemeld, in herstel, hersteld | Storingsregister in het onderhoudssysteem | |
| Financieel | Begroten, stap Tarief vaststellen | Tarief. Directeur Financiën | Prijs per kubieke meter plus vastrecht, per klanttype, per jaar vastgesteld | Tarief, veld Klanttype: dezelfde lijst als bij Klant; veld Jaar: jaartal | Tarievenbesluit van de directie, in het financiële systeem | |
| Nieuwe aansluiting | Klant | Aansluiten, stap Beoordelen | Aanvraag. Manager Aansluitingen | Verzoek om een nieuwe of gewijzigde aansluiting, ingediend en nog zonder besluit | Aanvraag, veld Status: ingediend, in behandeling, wacht op klant, besloten, afgehandeld | Aansluitsysteem |
| Asset | Aansluiten, stap Opleveren | Aansluiting. Directeur Distributie | Leveringspunt met een meter, op één adres | Aansluiting, veld Aansluitingstype: huishoudelijk, zakelijk, brandkraan, tijdelijk | Aansluitregister in het aansluitsysteem | |
| Transport en distributie | Asset | Instandhouden, stap Registreren | Asset. Directeur Distributie | Bedrijfsmiddel dat over zijn hele levensduur wordt beheerd, fysiek of natuurlijk | Asset, veld Assettype: leiding, afsluiter, gemaal, reservoir, pompstation, duingebied; veld Bouwjaar | Assetregister in het geografisch informatiesysteem |
| Asset | Onderhoud, stap Uitvoeren | Werkorder. Manager Buitendienst | Opdracht aan de buitendienst voor één asset, met een planning | Werkorder, veld Soort: inspectie, onderhoud, storing, vervanging; veld Status: gepland, in uitvoering, gereed | Werkordersysteem van de buitendienst, gekoppeld aan het assetregister | |
| Drinkwater volgens de Drinkwaterwet | Water | Zuiveren, stap Bemonsteren | Waterkwaliteit. Directeur Productie | Uitslag van een meting op een wettelijke parameter, op één meetpunt | Meting, veld Parameter: de lijst uit de Drinkwaterwet; veld Uitslag: getal met eenheid | Laboratoriumsysteem; de parameterlijst uit de wet |
| Water | Produceren, stap Plannen | Productiecapaciteit. Directeur Productie | Hoeveelheid drinkwater die een productielocatie per dag kan leveren | Locatie, veld Capaciteit: getal in m³ per dag; veld Status: in bedrijf, in aanbouw, verkenning | Procesbesturing van de productielocaties | |
| Bronbescherming | Water | Winnen, stap Onttrekken | Waterbron. Directeur Productie | Plaats en soort water waaruit wordt onttrokken, met een vergunning | Waterbron, veld Soort: oppervlaktewater, duinwater, grondwater; veld Vergunningnummer | Vergunningenregister van de provincie, overgenomen in het productiesysteem |
| Water | Vergunnen, stap Aanvragen | Vergunning. Directeur Risk en compliance | Toestemming van een overheid voor een handeling, met een looptijd | Vergunning, veld Soort: onttrekking, lozing, natuur, bouw; veld Geldig tot: datum | Omgevingsloket; het vergunningenregister van de organisatie | |
| Natuurbeheer | Natuur | Beheren, stap Plan uitvoeren | Beheereenheid. Directeur Natuur | Afgebakend deel van het natuurgebied met één beheerplan | Beheereenheid, veld Natuurdoeltype: de provinciale lijst | Natuurbeheerplan van de provincie |
| Natuur | Ontvangen, stap Toegang verlenen | Bezoeker. Directeur Natuur | Persoon met een geldige toegangskaart voor het natuurgebied | Toegangskaart, veld Kaartsoort: dagkaart, jaarkaart, gezinskaart | Kaartregister in de bezoekersapp | |
| Werkgeverschap | Organisatie | Werven, stap Aanstellen | Medewerker. Directeur HR | Persoon die werk voor de organisatie doet, met een overeenkomst | Medewerker, veld Soort: in dienst, vrijwilliger, ingehuurd; veld Kennisgebied: de lijst van kritische kennisgebieden | HR-systeem |
| Capaciteit voor de toekomst | Financieel | Investeren, stap Faseren | Investeringsproject. Directeur Financiën | Project met een eigen budget boven de drempel van de directie | Project, veld Fase: verkenning, ontwerp, uitvoering, nazorg; veld Budget: bedrag | Projectensysteem, gekoppeld aan de begroting |
| Samenwerking in de keten | Organisatie | Samenwerken, stap Overeenkomst sluiten | Ketenpartner. Directeur Strategie | Organisatie waarmee een lopende samenwerkingsovereenkomst bestaat | Overeenkomst, veld Partnertype: waterschap, gemeente, provincie, branchegenoot, leverancier | Contractregister |
Zo lees je de kaart. Dezelfde opbouw als de kenniskaart van de veranderketen: van links naar rechts, van grof naar fijn, en een naam staat alleen in de eerste rij waar hij geldt. Daar is het tafel, schakel, besluit, product. Hier is het product, proces, kernwoord, gegeven, waarde, bron. Elke kolom is een context, en de kolomnaam geeft het woord in die kolom zijn betekenis. De woorden links en rechts geven de bedding: klant naast aansluiting betekent iets anders dan klant naast debiteur. Daarom kan een systeem dat op deze kaart is ingericht, bij het ene woord de andere velden zelf vullen: wie een aansluiting registreert, krijgt het leveringsgebied en het tarief erbij, uit de kolommen ernaast. Het voorbeeld is het verzonnen waterbedrijf uit de twee voorbeelden; de kernwoorden komen uit zijn jaarplan en zijn missie. Negen producten, zes datadomeinen, zeventien kernwoorden. De woorden zijn gekozen uit wat een drinkwaterbedrijf met een natuurtaak openbaar over zichzelf zegt, in jaarverslagen en op zijn website; de velden en lijsten zijn een voorbeeld.
Wat de kaart laat zien. Drie dingen vallen op als de kaart eenmaal staat. Klanttype komt twee keer voor, bij Klant en bij Tarief, en het is één lijst: wie bij Tarief een vierde klanttype wil, gaat langs de eigenaar van Klant. Dat is stap 7, Beheer, in de praktijk. Vier van de zeventien kernwoorden hebben hun leidende bron buiten het bedrijf: de Drinkwaterwet, het vergunningenregister en het natuurbeheerplan van de provincie, en het omgevingsloket. En de kolom Datadomein laat zien waar de woorden landen: zes domeinen, klant, water, asset, natuur, financieel en organisatie, elk met een eigenaar die de woorden in zijn domein bewaakt. Dat is de brug naar schakel 4. De organisatie beheert die lijsten niet, zij neemt ze over, en de kaart zegt waar ze vandaan komen. En elk woord op de kaart komt ergens terug waar de bestuurder het ziet: Klant in het dashboard Aantal klanten en in het antwoord van de Beleidsassistent, Aanvraag in het rapport Open aanvragen, Storing in de wettelijke rapportage over leveringsonderbrekingen. Daar herkent hij zijn woord, met dezelfde betekenis als aan tafel.
