Stand: juli 2026 · identiek aan het Word-document · werkbestand in Excel beschikbaar om per organisatie te scoren
1
Richten
Strategisch niveau: koers bepalen, omgeving duiden, besturen. AI als radar en stafversterker.
15
Strategische omgevingsverkenning
S · Should
Scant continu markt, technologie en wetgeving en signaleert kansen en bedreigingen.
Vervangt:
Handmatige deskresearch en dure trendrapporten
Wordt:
een continue radar die zelf agendeert wat aandacht vraagt
Direct beter zicht, laag risico
MKB:
C: light starten
Scenarioplanning & simulatie
C · Could
Rekent strategische scenario's door op omzet, capaciteit en risico voordat je kiest.
Vervangt:
Eenmalige scenariosessies en onderbuikgevoel
Wordt:
doorrekenen wordt standaard bij elk groot besluit
Waardevol, vraagt goede data
MKB:
W: vaak te zwaar
Groot:
S: hoort bij planning & control
Concurrentie- en marktintelligence
S · Should
Volgt concurrenten, prijzen, vacatures en aanbestedingen automatisch.
Vervangt:
Losse alerts en handmatig speurwerk
Wordt:
realtime beeld, ook van de agents van je concurrent
Snel operationeel te maken
Overheid:
W: n.v.t.
Portfolio- en investeringsanalyse
C · Could
Weegt projecten en investeringen op waarde, risico en onderlinge samenhang.
Vervangt:
Subjectieve prioritering in de boardroom
Wordt:
een levend portfolio dat continu herprioriteert
Nuttig bij veel initiatieven
MKB:
W: te weinig volume
Groot:
S
Due diligence-versnelling
C · Could
Doorzoekt datarooms, contracten en cijfers bij overnames en samenwerkingen in dagen.
Vervangt:
Juniorenwerk van advieskantoren
Wordt:
dagen in plaats van maanden; de premie verschuift naar oordeel en onderhandeling
Alleen bij transacties
Overheid:
C: bij fusies gemeenten
MKB:
W: zelden aan de orde
Groot:
S: bij actieve M&A
Beleidsanalyse en beleidsvorming
S · Should
Analyseert data, consultaties en effecten voor onderbouwde beleidskeuzes.
Vervangt:
Maanden notawerk en extern onderzoek
Wordt:
beleid met doorgerekende effecten vooraf en evaluatie ingebouwd
Kern van kennisintensief sturen
Overheid:
M-kandidaat: kerntaak
MKB:
W: n.v.t.
Bestuurlijke informatievoorziening
S · Should
Maakt automatische briefings en samenvattingen van stukken en dossiers voor bestuur en directie.
Vervangt:
Stapels leeswerk en aparte staafcapaciteit
Wordt:
een persoonlijke briefing per bestuurder, elke ochtend actueel
Veel tijdwinst aan de top
MKB:
C
Risicomanagement en early warning
S · Should
Detecteert afwijkingen en opkomende risico's in interne data en externe signalen.
Vervangt:
Periodieke risicorapportages achteraf
Wordt:
van periodiek rapport naar permanente vroegsignalering
Van terugkijken naar vooruitzien
MKB:
C
Reputatie- en mediamonitoring
C · Could
Volgt media en sociale kanalen, duidt sentiment en signaleert escalaties.
Vervangt:
Knipselkranten en handmatige monitoring
Wordt:
voorspelt escalaties en bereidt de reactie alvast voor
Vooral bij publieke zichtbaarheid
Overheid:
S: woordvoering
MKB:
W
ESG- en duurzaamheidsrapportage
C · Could
Verzamelt duurzaamheidsdata door de organisatie heen en stelt rapportages op (CSRD).
Vervangt:
Handmatige dataverzameling over afdelingen
Wordt:
continu gemeten in plaats van jaarlijks opgehaald
Plicht-gedreven
Overheid:
S: verantwoording
MKB:
W: meestal niet plichtig
Groot:
S: CSRD-plicht
Innovatie- en ideeenmanagement
C · Could
Verzamelt, clustert en toetst ideeen op haalbaarheid en waarde.
Vervangt:
De ideeenbus zonder opvolging
Wordt:
ideeen worden direct getoetst en als prototype uitgeprobeerd
Aardig, zelden urgent
Strategie- en besluitstukken opstellen
S · Should
Zet analyses om in concept-nota's, plannen en memo's in huisstijl.
Vervangt:
Eerste-versie-schrijfwerk van staf en adviseurs
Wordt:
stukken schrijven zichzelf; de discussie gaat weer over inhoud
Breed bruikbaar, direct effect
Subsidie- en regelingenscan
C · Could
Vindt passende subsidies, fondsen en regelingen en helpt bij de aanvraag.
Vervangt:
Dure subsidieadviseurs voor de zoekfase
Wordt:
aanvragen grotendeels automatisch voorbereid en verantwoord
Kans, geen noodzaak
Overheid:
C: als verstrekker ook
MKB:
S: gratis geld wordt gemist
Stakeholder- en omgevingsanalyse
C · Could
Brengt belangen, standpunten en netwerken van stakeholders in kaart.
Vervangt:
Verouderde krachtenveldanalyses
Wordt:
een levend krachtenveld dat meebeweegt met het nieuws
Bij grote projecten waardevol
Overheid:
S: omgevingsmanagement
MKB:
W
Crisismanagement en continuiteit
C · Could
Ondersteunt draaiboeken, scenario's en realtime duiding tijdens verstoringen.
Vervangt:
Papieren draaiboeken die niemand kent
Wordt:
draaiboeken die zichzelf actueel houden en live meedenken
Verzekering, geen dagelijkse waarde
Overheid:
S: wettelijke rol
2
Inrichten
Tactisch niveau: organisatie, processen en de managementinstrumenten zelf (OGSM, BSC, lean, agile, audits).
15
Procesontdekking (process mining)
S · Should
Laat op basis van systeemdata zien hoe processen echt lopen, inclusief omwegen en uitval.
Vervangt:
Workshops en procesbeschrijvingen van papier
Wordt:
permanent zicht op elk proces, afwijkingen direct zichtbaar
Feiten in plaats van meningen
MKB:
C: alleen bij volume
Procesontwerp en -simulatie
C · Could
Ontwerpt procesvarianten en test ze virtueel voordat je ze invoert.
Vervangt:
Trial-and-error in de live-omgeving
Wordt:
eerst virtueel bewijzen, dan invoeren wordt de norm
Vervolg op procesontdekking
MKB:
W
Werkinstructies en procedures genereren
S · Should
Maakt en actualiseert handboeken, instructies en procedures uit bronmateriaal en praktijk.
Vervangt:
Verouderde handboeken en schrijfwerk
Wordt:
instructies die zichzelf bijwerken zodra het proces wijzigt
Kwaliteit en overdraagbaarheid
Kwaliteits- en auditondersteuning
S · Should
Bereidt audits voor, toetst tegen normen (ISO, NEN) en vindt afwijkingen vooraf.
Vervangt:
Handmatige normchecks en auditstress
Wordt:
continue compliance in plaats van de jaarlijkse auditpiek
Zeker bij certificeringen
MKB:
C
KPI-analyse en duiding
S · Should
Verklaart afwijkingen in dashboards in gewone taal en stelt acties voor.
Vervangt:
Statische dashboards zonder duiding
Wordt:
dashboards die zelf verklaren, waarschuwen en acties voorstellen
Maakt sturing echt
Jaarplan- en doelvertaling (OGSM, BSC)
S · Should
Helpt doelen doorvertalen naar afdelingen en acties en bewaakt de samenhang.
Vervangt:
Los zand tussen strategie en uitvoering
Wordt:
de papieren jaarcyclus wordt doorlopende sturing
Sluit aan op bestaande instrumenten
Capaciteits- en formatieplanning
S · Should
Voorspelt benodigde capaciteit en formatie per scenario en seizoen.
Vervangt:
Excel-planningen op ervaring
Wordt:
rolling forecast van mensen, zoals nu van geld
Structureel tekortenvraagstuk
MKB:
C
Project- en portfoliomanagement
S · Should
Bewaakt voortgang, risico's en afhankelijkheden en schrijft de rapportages.
Vervangt:
Handmatige voortgangsrapportages
Wordt:
rapportages schrijven zichzelf; PMO stuurt op uitzonderingen
Minder rapporteren, meer doen
MKB:
C
Verandermanagement-ondersteuning
C · Could
Maakt impactanalyses, doelgroepgerichte communicatie en signaleert weerstand.
Vervangt:
Generieke veranderaanpak uit de la
Wordt:
verandering per doelgroep gevolgd en bijgestuurd
Ondersteunend aan mensenwerk
Continu verbeteren (lean)
C · Could
Analyseert knelpunten, verspilling en doorlooptijden en stelt verbeteringen voor.
Vervangt:
Incidentele verbeterprojecten
Wordt:
verbeterpunten melden zichzelf vanuit de procesdata
Werkt waar lean al leeft
Agile werkondersteuning
C · Could
Beheert backlogs, schrijft user stories en bereidt refinements voor.
Vervangt:
Schrijfwerk van product owners
Wordt:
agents pakken backlog-items zelf op; de PO bewaakt waarde
Alleen waar agile gewerkt wordt
MKB:
W
Besluitvormingsondersteuning
S · Should
Zet opties, afwegingen en consequenties gestructureerd naast elkaar.
Vervangt:
Eenzijdige besluitmemo's
Wordt:
elk besluit met doorgerekende opties en vastgelegde afweging
Betere besluiten, meer tempo
Vergader- en overlegondersteuning
M · Must
Maakt agenda's, notulen, besluitenlijsten en volgt acties automatisch op.
Vervangt:
De notulist en het nazoekwerk
Wordt:
minder vergaderen: assistenten stemmen vooraf af
Overal toepasbaar, laag risico, direct waarde
Organisatienetwerk-analyse
C · Could
Brengt samenwerking en informatiestromen tussen teams feitelijk in beeld.
Vervangt:
Reorganiseren op de hark in plaats van het echte netwerk
Wordt:
inrichten op het echte netwerk, binnen strikte privacygrenzen
Privacygrens bewaken: nooit individueel volgen
MKB:
W
RI&E en veiligheidsanalyses
C · Could
Ondersteunt risico-inventarisaties, arbo-checks en veiligheidsrondes.
Vervangt:
Papieren RI&E die in de kast ligt
Wordt:
veiligheid continu gemonitord in plaats van jaarlijks geinventariseerd
Plicht bestaat al, AI verlicht
Groot:
S: veel locaties
3
Verrichten
Operationeel niveau: het primaire proces van markt tot levering tot service. Hier valt het meeste volume.
43
Markt & klant (16)
Markt- en klantonderzoek
S · Should
Analyseert klantdata, reviews en signalen tot bruikbare inzichten.
Vervangt:
Duur en traag marktonderzoek voor routinevragen
Wordt:
een continu klantbeeld in plaats van los onderzoek
Sneller en continu klantbeeld
Overheid:
C: burgeronderzoek
Contentcreatie marketing
S · Should
Maakt teksten, beeld en video voor campagnes, site en kanalen.
Vervangt:
Eerste-versie-werk van bureaus en makers
Wordt:
hele campagnes uit een briefing; de merkstem wordt de bottleneck
Bewezen tijdwinst
Overheid:
C: voorlichting
MKB:
M-kandidaat: grootste quick win
Personalisatie op schaal
C · Could
Stemt boodschap en aanbod af per segment of individu.
Vervangt:
One-size-fits-all campagnes
Wordt:
per individu en realtime; de grens met manipulatie vraagt bewaking
Vraagt volwassen data
Overheid:
W: gelijke behandeling weegt
Groot:
S
Vindbaarheid en AI-zoekoptimalisatie
S · Should
Optimaliseert content voor zoekmachines en voor AI-assistenten waar klanten nu zoeken.
Vervangt:
Klassieke SEO alleen
Wordt:
gevonden worden door AI-assistenten wordt belangrijker dan Google
Zoekgedrag is al verschoven
Overheid:
C
Leadgeneratie en -kwalificatie
S · Should
Vindt, benadert en scoort leads tot ze verkooprijp zijn.
Vervangt:
Koude lijsten en handmatig SDR-werk
Wordt:
jouw agent praat met de agent van de prospect
Directe omzetkant
Overheid:
W: n.v.t.
Offertes, voorstellen en tenders
S · Should
Genereert offertes en inschrijvingen uit eerdere winnende stukken en klantcontext.
Vervangt:
Nachtwerk voor deadlines
Wordt:
eerste versie in minuten; winnen op inzicht en relatie
Hogere winkans, minder uren
Overheid:
C: subsidieaanvragen
Conversation intelligence verkoop
C · Could
Analyseert verkoopgesprekken en coacht op wat werkt.
Vervangt:
Meeluisteren en coaching op onderbuik
Wordt:
live coaching tijdens het gesprek zelf
Werkt bij teams met volume
Overheid:
W
MKB:
W
Dynamische prijsbepaling
C · Could
Past prijzen aan op vraag, kosten, voorraad en concurrentie.
Vervangt:
Statische prijslijsten
Wordt:
prijsalgoritmen die onderhandelen met inkoopagents
Sector-afhankelijk
Overheid:
W: tarieven liggen vast
CRM-verrijking en -hygiene
S · Should
Houdt klantdata actueel, ontdubbelt en vult automatisch aan.
Vervangt:
Vervuilde CRM-data en handmatig bijwerken
Wordt:
een CRM dat zichzelf vult vanuit elk contactmoment
Randvoorwaarde voor al het andere
Overheid:
C: relatiebeheer
Churn- en klantwaardevoorspelling
C · Could
Voorspelt welke klanten vertrekken en wat een klant waard is.
Vervangt:
Reageren als de klant al weg is
Wordt:
voorspellen en zelf ingrijpen met een passend aanbod
Bij abonnementen en contracten
Overheid:
W
Groot:
S
Social media beheer
C · Could
Plant, schrijft en beantwoordt op sociale kanalen in een consistente toon.
Vervangt:
Handmatig kanalenbeheer
Wordt:
kanalen draaien grotendeels autonoom binnen merkkaders
Efficiency, geen strategie
Merk- en huisstijlbewaking
C · Could
Toetst alle uitingen automatisch aan merk, toon en huisstijl.
Vervangt:
Handmatige eindredactie
Wordt:
elke uiting automatisch getoetst voor publicatie
Bij veel makers en kanalen
MKB:
W
Groot:
S
Product- en webshopcontent
C · Could
Genereert productteksten, specificaties en beelden voor grote catalogi.
Vervangt:
Handmatig vullen van duizenden producten
Wordt:
een catalogus die zichzelf vult, vertaalt en optimaliseert
Alleen bij grote catalogi
Overheid:
W: n.v.t.
Groot:
S: retail en groothandel
Synthetische panels en persona's
C · Could
Test campagnes en proposities eerst op synthetische doelgroepen.
Vervangt:
Duur pretesten of helemaal niet testen
Wordt:
de standaard pretest voor elke campagne en propositie
Aanvulling, geen vervanging van echt onderzoek
MKB:
W
Evenementen en webinars
C · Could
Maakt content, opvolging en samenvattingen rond events en webinars.
Vervangt:
Handwerk voor en na elk event
Wordt:
voor- en nabewerking volledig automatisch
Nice to have
Klantonboarding en KYC
C · Could
Controleert identiteit en documenten en richt de klantstart in.
Vervangt:
Handmatige controle en wachttijden
Wordt:
identiteit en risico in minuten, daarna continu bewaakt
Zwaar gereguleerd bij financieel
Groot:
S: financiele sector M
Leveren & uitvoeren (17)
Intake- en orderverwerking
M · Must
Leest aanvragen, orders en formulieren in, controleert volledigheid en zet ze door.
Vervangt:
Overtypen en handmatig routeren
Wordt:
instroom verwerkt zichzelf; mensen zien alleen uitzonderingen
Bijna elke organisatie heeft instroom; bewezen techniek
Aanvraag- en beoordelingsprocessen
S · Should
Bereidt beoordeling voor van vergunningen, subsidies of claims en stelt conceptbesluiten op.
Vervangt:
Doorlooptijden van weken
Wordt:
besluit in dagen, met de mens op zwaarwegende gevallen
Mens beslist, AI bereidt voor
Overheid:
M-kandidaat: kerntaak
MKB:
W: n.v.t.
Groot:
S: verzekeraars en banken
Dossier- en casemanagement
S · Should
Vat dossiers samen, bewaakt termijnen en stelt vervolgstappen voor.
Vervangt:
Dossiers doorploegen
Wordt:
de casemanager voert regie, het dossier onderhoudt zichzelf
Grote tijdwinst in casewerk
MKB:
C
Productieplanning en scheduling
S · Should
Optimaliseert productievolgorde, bezetting en omsteltijden.
Vervangt:
Planborden en ervaring
Wordt:
planning die zich per uur aanpast aan storing en vraag
Alleen bij productie
Overheid:
W: n.v.t.
Predictief onderhoud
S · Should
Voorspelt storingen aan machines en installaties voordat ze optreden.
Vervangt:
Vaste onderhoudsschema's en brandjes blussen
Wordt:
onderhoud op precies het juiste moment wordt de standaard
Bij asset-intensieve organisaties
Overheid:
S: infra en gebouwen
MKB:
C
Visuele kwaliteitsinspectie
C · Could
Camera's detecteren afwijkingen in producten, bouwwerken of infrastructuur.
Vervangt:
Steekproefsgewijze menselijke inspectie
Wordt:
100% inspectie in plaats van steekproeven
Investering, daarna constant niveau
Overheid:
C: wegen en kunstwerken
MKB:
W
Groot:
S: productie
Voorraad- en ketenoptimalisatie
S · Should
Voorspelt vraag en stuurt voorraad, inkoop en bevoorrading.
Vervangt:
Te veel of te weinig op de plank
Wordt:
ketens die zichzelf bevoorraden binnen menselijke kaders
Direct kasstroom-effect
Overheid:
W: n.v.t.
Transport- en routeplanning
S · Should
Optimaliseert ritten, belading en bezorgmomenten.
Vervangt:
Handmatige ritplanning
Wordt:
planning die live bijstuurt, gekoppeld aan de hele keten
Alleen bij eigen logistiek
Overheid:
C: wijkteams en diensten
Magazijn- en productierobots
C · Could
Robots pakken, sorteren en assembleren; physical AI maakt ze taakflexibel.
Vervangt:
Fysieke handarbeid, gedeeltelijk
Wordt:
taakflexibele robots, ook buiten het magazijn
Forse investering, arbeidsmarkt duwt
Overheid:
W
MKB:
W: te duur
Groot:
S: distributiecentra
Personeelsroosters
S · Should
Maakt roosters die vraag, regels, cao en voorkeuren combineren.
Vervangt:
Puzzelen en roosterklachten
Wordt:
roosters die dagelijks meebewegen met vraag en voorkeur
Zorg, retail, industrie: dagelijkse pijn
Veldwerk-assistentie
C · Could
Geeft monteurs en inspecteurs ter plekke antwoorden, checklists en automatische rapportage.
Vervangt:
Terugbellen naar kantoor en avondrapportage
Wordt:
hands-free assistentie op locatie, rapportage vanzelf
Bij buitendienst waardevol
Overheid:
S: inspecties
Risicogestuurd toezicht en handhaving
C · Could
Richt controlecapaciteit op de grootste risico's in plaats van aselect.
Vervangt:
Aselecte controles
Wordt:
risicogericht werken met harde waarborgen tegen bias
Hard bewaken op bias; de toeslagenles geldt hier
Overheid:
S: mits transparant en getoetst
MKB:
W: n.v.t.
Geo- en beeldanalyse
C · Could
Analyseert luchtfoto's, drones en sensoren voor monitoring van gebied en infrastructuur.
Vervangt:
Fysieke schouw en handmatig kaartwerk
Wordt:
permanente monitoring van gebied en infrastructuur
Specialistisch maar krachtig
Overheid:
S: openbare ruimte
MKB:
W
Incidentmanagement operatie
S · Should
Duidt verstoringen, prioriteert en stelt herstel- en communicatieacties voor.
Vervangt:
Chaos en handwerk tijdens verstoringen
Wordt:
verstoringen deels voorspeld en automatisch afgehandeld
Elke operatie kent incidenten
MKB:
C
Duurzaamheidsoptimalisatie operatie
C · Could
Optimaliseert energie, grondstoffen en afval in het primaire proces.
Vervangt:
Jaarlijkse scans zonder sturing
Wordt:
duurzaamheid als continue stuurvariabele naast kosten
Kosten en plicht komen samen
Groot:
S
Digital twin van operatie
C · Could
Virtuele kopie van fabriek, netwerk of stad om ingrepen eerst te testen.
Vervangt:
Dure trial-and-error in het echt
Wordt:
eerst simuleren, dan doen wordt de werkwijze
Alleen bij schaal en data
Overheid:
C: smart city
MKB:
W
Retourenverwerking
C · Could
Beoordeelt, sorteert en verwerkt retouren automatisch.
Vervangt:
Handmatig beoordelen van elke retour
Wordt:
beoordeling en afhandeling volledig automatisch
Retail-specifiek
Overheid:
W: n.v.t.
Groot:
S: e-commerce
Klantcontact & service (10)
Chat- en voicebots klantcontact
S · Should
Beantwoorden vragen 24/7 in natuurlijke taal over alle kanalen.
Vervangt:
Eerstelijns contactcentrum
Wordt:
de hoofdingang; menselijk contact wordt bewuste keuze
M bij hoog volume; slecht ingericht schaadt vertrouwen
MKB:
C: pas na kennisbank
Groot:
M-kandidaat
Agent-assist voor medewerkers
S · Should
Souffleert antwoorden, zoekt beleid op en werkt na afloop het systeem bij.
Vervangt:
Zoeken tijdens het gesprek en administratie erna
Wordt:
elke medewerker een souffleur; administratie verdwijnt
Vaak slimmer startpunt dan een bot
Selfservice en slimme kennisbank
S · Should
Laat klanten en burgers zelf het antwoord vinden, in eigen woorden.
Vervangt:
Herhaalvragen aan balie en telefoon
Wordt:
antwoorden vinden jou voordat je zoekt
Randvoorwaarde voor elke bot
Klacht- en meldingentriage
S · Should
Duidt, prioriteert en routeert klachten en meldingen automatisch.
Vervangt:
Handmatig verdelen van de bak
Wordt:
triage verdwijnt in het proces: direct afgehandeld of doorgezet
Snelle winst op doorlooptijd
Overheid:
S: meldingen openbare ruimte
Meertalige communicatie
C · Could
Vertaalt gesprekken en documenten live in tekst en spraak.
Vervangt:
Tolken voor routinecontact
Wordt:
taalbarrieres praktisch weg, live in elk kanaal
Afhankelijk van doelgroep
Overheid:
S: toegankelijke overheid
Begrijpelijke taal (B1)
S · Should
Herschrijft brieven, besluiten en voorwaarden naar begrijpelijke taal.
Vervangt:
Onleesbare standaardbrieven
Wordt:
begrijpelijk wordt de standaard, per lezer op maat
Klein begin, groot effect
Overheid:
M-kandidaat: wettelijke aandacht
Toegankelijkheid
C · Could
Maakt informatie toegankelijk: voorlezen, ondertitelen, beeldbeschrijving.
Vervangt:
Aparte toegankelijkheidstrajecten achteraf
Wordt:
toegankelijkheid automatisch ingebouwd in elke uiting
Plicht groeit
Overheid:
S: digitale toegankelijkheid verplicht
Klantsignaal-analyse
S · Should
Duidt feedback, reviews en klachten continu tot verbeteracties.
Vervangt:
Jaarlijks tevredenheidsonderzoek zonder opvolging
Wordt:
continu luisteren en direct bijsturen
Continu leren van klanten
Proactieve service
C · Could
Voorspelt vragen en problemen en benadert de klant voordat die belt.
Vervangt:
Wachten tot de klant klaagt
Wordt:
de organisatie belt eerst, met de oplossing erbij
Mooi, maar pas na de basis
MKB:
W
Afspraak- en planningsbots
C · Could
Plannen, verzetten en herinneren afspraken automatisch.
Vervangt:
Telefonisch plannen en no-shows
Wordt:
agents plannen onderling; jij ziet alleen het resultaat
Klein maar fijn
4
Ondersteunen
De ondersteunende functies: HR, finance, inkoop, juridisch, facilitair, communicatie, IT en security.
40
HR (10)
Vacatureteksten en sourcing
S · Should
Schrijft wervende teksten en vindt kandidaten in bestanden en netwerken.
Vervangt:
Bureauwerk in de eerste wervingsfase
Wordt:
kandidaten vinden jou; de vacature wordt een gesprek
Krappe arbeidsmarkt
CV-screening en matching
C · Could
Selecteert en rangschikt kandidaten op geschiktheid.
Vervangt:
Handmatige eerste selectie
Wordt:
matching op skills, streng gereguleerd, met de mens aan de knop
AI Act hoog risico per aug 2026: alleen met menselijke toets en registratie
MKB:
W: volume te laag
Onboarding-assistent
C · Could
Wegwijs, documenten en antwoorden in de eerste honderd dagen.
Vervangt:
Versnipperde inwerkinformatie
Wordt:
een persoonlijke gids voor de eerste honderd dagen
Retentie-effect
HR-selfservice
S · Should
Beantwoordt vragen over verlof, regelingen en cao direct.
Vervangt:
HR-helpdesk voor standaardvragen
Wordt:
van vraagbaak naar persoonlijke HR-gids per medewerker
Snel te realiseren op eigen regelingen
MKB:
C
Gepersonaliseerd leren en ontwikkelen
C · Could
Leerpaden en oefening op maat, inclusief rollenspellen met AI-tegenspeler.
Vervangt:
Generiek cursusaanbod
Wordt:
leren in de werkstroom, precies wanneer je het nodig hebt
Koppel aan AI-geletterdheid (die is M)
Strategische personeelsplanning
C · Could
Brengt skills in kaart en voorspelt tekorten en overschotten.
Vervangt:
Formatieplaatjes zonder skills-beeld
Wordt:
sturen op skills in plaats van functies
Waardevol bij schaarste
MKB:
W
Groot:
S
Medewerkersignalen-analyse
C · Could
Duidt tevredenheid en werkdruk uit onderzoeken en open antwoorden.
Vervangt:
Het tweejaarlijkse MTO
Wordt:
continu en anoniem luisteren, geaggregeerd bijsturen
Alleen geaggregeerd; individueel volgen is W
Gespreks- en beoordelingsvoorbereiding
C · Could
Bereidt functionerings- en beoordelingsgesprekken voor met feiten in plaats van indrukken.
Vervangt:
Beoordelen op onderbuik
Wordt:
feiten en voorbeelden paraat; het oordeel blijft menselijk
AI Act raakt geautomatiseerd beoordelen: mens beslist
Verzuim- en uitstroominzicht
C · Could
Signaleert patronen in verzuim en vertrek op teamniveau.
Vervangt:
Achteraf constateren
Wordt:
preventie op teamniveau, nooit individuele voorspelling
Uitsluitend geaggregeerd; individueel voorspellen is W (privacy)
MKB:
W
Interne mobiliteit en matching
C · Could
Matcht medewerkers op klussen, projecten en interne vacatures.
Vervangt:
Vacatures extern terwijl talent binnen zit
Wordt:
een interne talentmarkt die klussen en mensen koppelt
Bij grotere organisaties
MKB:
W
Groot:
S
Finance (8)
Factuurverwerking
M · Must
Herkent, boekt en matcht inkoopfacturen automatisch.
Vervangt:
Handmatig boeken en fiatteren
Wordt:
volledig autonoom; finance stuurt op uitzonderingen
Bewezen, overal toepasbaar, snelle terugverdientijd
Prognoses en budgettering
S · Should
Maakt rolling forecasts op basis van realisatie en externe data.
Vervangt:
De jaarlijkse begrotingsexercitie
Wordt:
de jaarbegroting wordt een doorlopende rolling forecast
Sneller en realistischer sturen
MKB:
C
Rapportages en verantwoording
S · Should
Stelt maand-, kwartaal- en jaarrapportages op uit de systemen.
Vervangt:
Knip- en plakwerk uit tien bronnen
Wordt:
continuous close: elk moment een actueel en sluitend beeld
Elke maand terugkerende winst
Transactiemonitoring en fraudedetectie
S · Should
Signaleert afwijkende transacties en patronen continu.
Vervangt:
Steekproefcontroles achteraf
Wordt:
realtime, in een wapenwedloop met AI-fraude
Schade-preventie
MKB:
C
Groot:
M: financiele sector
Debiteuren en betaalgedrag
C · Could
Voorspelt betaalgedrag en kiest per klant de beste aanmaanstrategie.
Vervangt:
Standaard aanmaanstraten
Wordt:
incasso op maat per klant, grotendeels automatisch
Kasstroom-effect
Overheid:
W
Liquiditeitsprognose
C · Could
Voorspelt kasstromen weken tot maanden vooruit.
Vervangt:
Handmatige cashplanning
Wordt:
dagelijkse kasvoorspelling als standaard stuurinformatie
Voor mkb vaak S: cash is koning
Overheid:
W
MKB:
S
Inkoop- en spendanalyse
S · Should
Vindt besparingen, contractlekken en maverick buying in de uitgaven.
Vervangt:
Eenmalige spend-onderzoeken
Wordt:
besparingspotentieel continu in beeld en deels automatisch verzilverd
Vaak enkele procenten besparing
MKB:
C
Fiscale en compliance-checks
C · Could
Toetst boekingen en aangiftes aan regels voordat de accountant komt.
Vervangt:
Correcties achteraf en verrassingen
Wordt:
compliance ingebouwd in de boeking zelf
Accountant blijft nodig
Inkoop, juridisch, facilitair & communicatie (11)
Contractanalyse en -beheer
S · Should
Leest contracten, signaleert termijnen, risico's en afwijkende clausules.
Vervangt:
Contracten in mappen en gemiste deadlines
Wordt:
contracten die zichzelf bewaken en tijdig alarm slaan
Elke organisatie heeft contracten
Leveranciers- en ketenrisico
C · Could
Monitort continuiteit, sancties en duurzaamheid van leveranciers.
Vervangt:
Eenmalige check bij onboarding
Wordt:
de hele keten continu doorgelicht
Plicht groeit (CSDDD)
MKB:
W
Groot:
S
Aanbestedingsondersteuning
C · Could
Stelt aanbestedingsstukken op, toetst inschrijvingen en onderbouwt gunning.
Vervangt:
Extern advies bij elke aanbesteding
Wordt:
van stukken schrijven naar strategie en marktdialoog
Voor overheid S: vaste stroom
Overheid:
S
MKB:
W: n.v.t.
Juridische research
S · Should
Zoekt jurisprudentie, wetgeving en precedenten en bereidt adviezen voor.
Vervangt:
Uren zoekwerk van juristen
Wordt:
research in minuten; de jurist adviseert en weegt
Waar juristen werken
MKB:
C: via kantoor
Bezwaar-, beroep- en claimafhandeling
C · Could
Vat dossiers samen en stelt conceptbeslissingen op binnen termijnen.
Vervangt:
Lange doorlooptijden en verlopen termijnen
Wordt:
binnen de termijnen, met de mens op de afweging
Mens beslist; AI Act-aandacht
Overheid:
S: wettelijke termijnen
MKB:
W
Groot:
S: verzekeraars
Woo-verzoeken en openbaarmaking
C · Could
Zoekt, bundelt en lakt documenten voor openbaarmaking.
Vervangt:
Maanden handwerk per verzoek
Wordt:
openbaarheid vooraf geregeld: actieve openbaarmaking als norm
Voor overheid M-kandidaat: wettelijke plicht, groot volume
Overheid:
M-kandidaat
MKB:
W: n.v.t.
Groot:
W: n.v.t.
AVG-inzageverzoeken
C · Could
Verzamelt en beoordeelt persoonsgegevens voor inzage- en verwijderverzoeken.
Vervangt:
Handmatig zoeken door alle systemen
Wordt:
binnen de wettelijke maand, grotendeels automatisch
Plicht met deadline van een maand
Overheid:
S
Groot:
S
Wetgevingsmonitoring
S · Should
Signaleert relevante nieuwe wet- en regelgeving en vertaalt die naar impact.
Vervangt:
Bijhouden via nieuwsbrieven en toeval
Wordt:
wetswijzigingen direct vertaald naar impact en acties
Regeldruk neemt alleen maar toe
MKB:
C
Interne communicatie
C · Could
Schrijft nieuwsbrieven, intranetberichten en Q&A's in de juiste toon.
Vervangt:
Schrijfwerk van het communicatieteam
Wordt:
op maat per doelgroep, in de eigen huisstijl
Efficiency
Slimme gebouwen en energie
C · Could
Optimaliseert klimaat, energieverbruik en onderhoud van panden.
Vervangt:
Statische gebouwbeheersystemen
Wordt:
gebouwen die zichzelf sturen op comfort en verbruik
Energieprijzen maken het interessant
MKB:
W: huurder
Groot:
S: eigen vastgoed
Werkplek- en bezettingsanalyse
C · Could
Meet gebruik van ruimtes en adviseert over indeling en huisvesting.
Vervangt:
Onderbuik bij huisvestingskeuzes
Wordt:
huisvestingskeuzes op feiten, doorlopend gemeten
Alleen bij eigen vastgoedvraagstuk
MKB:
W
IT & security (11)
IT-servicedesk-automatisering
S · Should
Lost standaardtickets zelf op en routeert de rest slim.
Vervangt:
Eerstelijns IT-support
Wordt:
zelfherstellende werkplekken; tickets lossen zichzelf op
Snel effect op wachttijden
MKB:
C: uitbesteed
Code-assistentie en coding agents
S · Should
Schrijft, test en onderhoudt software; agents pakken hele tickets op.
Vervangt:
Een groeiend deel van het ontwikkelwerk
Wordt:
agents bouwen; de mens wordt architect en reviewer
Waar ontwikkeld wordt M-kandidaat
MKB:
C: geen eigen dev
Groot:
M-kandidaat
Legacy-inzicht en modernisering
S · Should
Legt oude systemen uit en ondersteunt migratie en vervanging.
Vervangt:
Afhankelijkheid van de laatste kenner
Wordt:
legacy uitlegbaar en stap voor stap vervangbaar
Risicoreductie op kroonjuwelen
Overheid:
S
MKB:
C
Groot:
S
Testautomatisering
S · Should
Genereert en draait tests en signaleert regressies.
Vervangt:
Handmatig testwerk
Wordt:
testen schrijft en draait zichzelf bij elke wijziging
Kwaliteit bij elke release
MKB:
C
AIOps en monitoring
C · Could
Detecteert incidenten en oorzaken in beheerdata voordat gebruikers bellen.
Vervangt:
Alarmmoeheid en zoeken naar de oorzaak
Wordt:
incidenten voorspeld en deels voorkomen
Bij complexe landschappen
MKB:
W
Groot:
S
Dreigingsdetectie en respons
S · Should
Detecteert aanvallen en isoleert of herstelt automatisch.
Vervangt:
Tier-1 SOC-werk
Wordt:
machinesnelheid tegen machinesnelheid; de mens zet kaders
NIS2 maakt dit voor velen M
Overheid:
M-kandidaat: NIS2
Groot:
M-kandidaat: NIS2
Phishing- en fraudepreventie
M · Must
Herkent verdachte mails, betaalverzoeken en gedrag automatisch.
Vervangt:
Alleen awareness-training
Wordt:
wapenwedloop met AI-phishing; detectie in elk kanaal
Laagdrempelig, dekt het grootste dagelijkse risico af
Kwetsbaarhedenbeheer
S · Should
Prioriteert en verhelpt kwetsbaarheden op basis van echt risico.
Vervangt:
Eindeloze patchlijsten
Wordt:
van patchlijst naar automatisch herstel op risico
Van lijst naar risico
MKB:
C
Cloudkosten-optimalisatie (FinOps)
C · Could
Analyseert en optimaliseert cloud- en licentiekosten continu.
Vervangt:
Jaarlijkse verrassing bij de factuur
Wordt:
kosten die zichzelf sturen binnen budgetkaders
Direct geld
Groot:
S
IT-documentatie en kennisborging
C · Could
Houdt systeemdocumentatie en beheerkennis automatisch actueel.
Vervangt:
Verouderde wiki's en vertrekkende kennis
Wordt:
documentatie die zichzelf actueel houdt
Stille schuld aflossen
Identiteit- en toegangsbeheer
C · Could
Controleert rechten, signaleert afwijkingen en ondersteunt rechten-reviews.
Vervangt:
Handmatige autorisatierondes
Wordt:
rechten continu passend in plaats van jaarlijks herzien
Auditors vragen erom
Groot:
S
5
Verbinden (data & systemen)
De verbindingslaag: data, applicaties, koppelingen en gegevensuitwisseling. Onzichtbaar, maar bepalend voor alles erboven.
18
Kennisassistent op organisatiedata (RAG)
M · Must
Een vraagbaak over alle documenten en systemen heen, met bronvermelding.
Vervangt:
Zoeken in tien systemen en de collega die het toevallig weet
Wordt:
van vraagbaak naar proactieve collega die meedenkt
De basisvoorziening van 2026; maakt alle kennis werkend
Natuurlijke taal op systemen
S · Should
Praat in gewone taal met ERP, zaaksysteem of database.
Vervangt:
Rapportage-aanvragen bij IT en wachten
Wordt:
praten wordt de standaardinterface met elk systeem
Ontsluit bestaande systemen zonder vervanging
Documentextractie en structurering
M · Must
Maakt van post, PDF en mail gestructureerde, verwerkbare data.
Vervangt:
Overtypen en handmatige verwerking
Wordt:
documenten deels overbodig: data stroomt direct van bron naar systeem
Voedt vrijwel elk ander proces
Gegevensuitwisseling en mapping
S · Should
Vertaalt en transformeert data tussen systemen en ketenpartners.
Vervangt:
Handmatige koppelvlakken en Excel-tussenstappen
Wordt:
koppelingen die zichzelf leggen en onderhouden
Ketens draaien op uitwisseling
Overheid:
S: landelijke stelsels
Integratie- en API-ontwikkeling
S · Should
Bouwt, test en documenteert koppelingen aanzienlijk sneller.
Vervangt:
Lange integratieprojecten
Wordt:
integraties in dagen; agents spreken elkaars taal
Versneller van elk IT-project
MKB:
C
Masterdata en ontdubbeling
S · Should
Zorgt voor een waarheid voor klant-, product- en organisatiegegevens.
Vervangt:
Drie versies van dezelfde klant in drie systemen
Wordt:
een waarheid die zichzelf bewaakt
Randvoorwaarde voor betrouwbare AI
MKB:
C
Datakwaliteitsbewaking
S · Should
Signaleert en herstelt fouten, gaten en drift in data continu.
Vervangt:
Periodieke opschoonacties
Wordt:
kwaliteit geborgd aan de bron en automatisch hersteld
Slechte data maakt elke AI onbetrouwbaar
Datacatalogus en metadata
C · Could
Beschrijft automatisch welke data waar staat, wat die betekent en wie eigenaar is.
Vervangt:
Handmatige registers die verouderen
Wordt:
de kaart waarop agents veilig kunnen navigeren
Voor overheid S: verantwoordingsplicht
Overheid:
S
MKB:
W
Groot:
S
Van RPA naar agents
S · Should
Bestaande klikrobots worden flexibele agents die uitzonderingen aankunnen.
Vervangt:
Breekbare RPA-scripts die stukgaan bij elke wijziging
Wordt:
een flexibele digitale werklaag over alle systemen heen
Logische evolutie van bestaande automatisering
MKB:
C
Mail- en postkamertriage
S · Should
Leest, classificeert en routeert alle inkomende stromen automatisch.
Vervangt:
Handmatige postverdeling
Wordt:
instroom direct afgehandeld in plaats van alleen gerouteerd
Stille tijdvreter in elke organisatie
Archivering en selectie
C · Could
Archiveert, waardeert en vernietigt informatie volgens de regels.
Vervangt:
Digitale bergen zonder beheer
Wordt:
archivering by design, vanaf het moment van ontstaan
Voor overheid S: Archiefwet
Overheid:
S
MKB:
W
Synthetische data
C · Could
Genereert realistische testdata zonder privacyrisico.
Vervangt:
Productiedata in testomgevingen, wat niet mag
Wordt:
de standaard voor testen en trainen
Privacy-nette versneller
MKB:
W
Groot:
S
Rapportage en BI in gewone taal
S · Should
Genereert analyses en visualisaties op verzoek, zonder BI-wachtrij.
Vervangt:
Wachten op het BI-team
Wordt:
iedereen een eigen analist; het BI-team bouwt de kaders
Democratiseert data
Media-archief doorzoekbaar (DAM)
C · Could
Tagt en ontsluit beeld-, video- en audioarchieven automatisch.
Vervangt:
Onvindbaar beeldmateriaal
Wordt:
elk fragment direct vindbaar en herbruikbaar
Bij grote archieven
Overheid:
C: erfgoed
MKB:
W
Keten-agents (agent-to-agent)
C · Could
Agents van organisaties wisselen onderling gegevens en opdrachten uit.
Vervangt:
Portalen, mail en telefoon tussen ketenpartners
Wordt:
ketens die zichzelf afstemmen over organisatiegrenzen heen
Opkomend in 2026; standaarden nog jong
Overheid:
C: ketenpartijen
MKB:
W: afwachten
Groot:
C
Slimme formulieren en loketten
S · Should
Dynamische uitvraag: alleen relevante vragen, vooraf ingevuld waar het kan.
Vervangt:
Lange statische formulieren
Wordt:
het formulier verdwijnt: een gesprek dat alles regelt
Minder uitval, betere data aan de bron
Overheid:
S: dienstverlening
Low-code bouwen met AI
C · Could
Medewerkers bouwen zelf kleine apps en automatiseringen onder kaders.
Vervangt:
Wachtlijst bij IT voor elk klein verzoek
Wordt:
iedereen bouwt; governance maakt het verschil tussen kracht en chaos
Kansrijk, mits governance (anders schaduw-IT)
Open data en publicatie
C · Could
Bereidt datasets op voor publicatie en beantwoordt vragen erover.
Vervangt:
Handmatige publicatietrajecten
Wordt:
publicatie automatisch, privacy geborgd aan de bron
Overheid: S richting verplichtingen
Overheid:
S
MKB:
W: n.v.t.
Groot:
W
7
Randvoorwaarden
Governance en AI Act: de Must-laag. Zonder dit fundament wordt elke toepassing hierboven een risico.
12
AI-geletterdheid medewerkers
M · Must
Training en gebruiksregels voor iedereen die met AI werkt; verplicht sinds februari 2025 (AI Act artikel 4).
Vervangt:
Niets: dit is de voorwaarde voor al het andere
Wordt:
een blijvende basisvaardigheid, net als digivaardigheid
Wettelijke plicht en succesfactor ineen
AI-beleid en gebruiksrichtlijnen
M · Must
Legt vast wat mag, met welke data, in welke tools en wie verantwoordelijk is.
Vervangt:
Schaduwgebruik zonder kaders
Wordt:
van document naar ingebouwde vangrails in de tools zelf
Zonder kader wordt elk gebruik een risico
AI-register en risicoclassificatie
M · Must
Inventariseert alle AI-toepassingen en hun risiconiveau; hoog-risicoverplichtingen gelden per 2 augustus 2026.
Vervangt:
Niet weten waar AI al draait
Wordt:
verplichte hygiene; toezichthouders vragen er actief om
Deadline staat; hoog-risico vraagt dossiervorming
Overheid:
M: plus algoritmeregister
MKB:
M: klein maar verplicht
Groot:
M
Privacy- en DPIA-ondersteuning
M · Must
Toetst toepassingen aan de AVG voordat ze live gaan.
Vervangt:
Achteraf repareren na een datalek
Wordt:
privacytoetsing ingebouwd in elk AI-project
AVG geldt onverkort naast de AI Act
Bias- en kwaliteitsmonitoring
S · Should
Bewaakt of modellen eerlijk, accuraat en actueel blijven.
Vervangt:
Blind vertrouwen op de leverancier
Wordt:
doorlopende bewaking als standaard, zeker bij hoog risico
M zodra hoog-risico in gebruik is
Overheid:
M-kandidaat
Menselijke toets op besluiten
M · Must
Borgt dat een mens beslist bij impact op mensen; AI bereidt voor.
Vervangt:
Niets: dit is een ontwerpprincipe, geen tool
Wordt:
het ontwerpprincipe dat het verschil maakt tussen vertrouwen en schandaal
Juridisch en ethisch fundament
Logging en verantwoording
S · Should
Legt vast wie wat deed met welk model en welke data.
Vervangt:
Onherleidbare besluiten
Wordt:
elke AI-handeling herleidbaar, standaard ingebouwd
M bij hoog-risicotoepassingen
Overheid:
M-kandidaat
Beveiliging van AI-gebruik
M · Must
Voorkomt datalekken via publieke tools en manipulatie van agents (prompt-aanvallen).
Vervangt:
Schaduw-AI met bedrijfsdata
Wordt:
agents krijgen eigen identiteit, rechten en bewaking
Het nieuwe lek zit in de prompt
AI-inkoopvoorwaarden
S · Should
Stelt contracteisen aan AI-leveranciers: data, aansprakelijkheid, exit.
Vervangt:
Tekenen bij het kruisje
Wordt:
standaardeisen in elk contract, inclusief exit en data
Vrijwel alle AI komt van leveranciers
Overheid:
S: inkoopvoorwaarden GIBIT
AI-vaardigheidscentrum (CoE)
C · Could
Bundelt kennis, hergebruik en ondersteuning voor teams die met AI werken.
Vervangt:
Elk team dat zelf het wiel uitvindt
Wordt:
van apart centrum naar vanzelfsprekend onderdeel van elk team
Vanaf middelgrote organisaties
MKB:
W: te klein
Groot:
S
Effectmeting van AI
S · Should
Meet baten, kosten en kwaliteit van AI-toepassingen structureel.
Vervangt:
Investeren op geloof
Wordt:
baten sturen de portfolio, niet de hype
Zonder meting geen sturing op de portfolio
Duurzaamheid van AI-gebruik
C · Could
Weegt energie- en waterverbruik mee in modelkeuze en gebruik.
Vervangt:
Onbeperkt gebruik zonder afweging
Wordt:
energiebewuste modelkeuze als normaal onderdeel van architectuur
Groeiende rapportagevraag
MKB:
W
Groot:
C